ಬೆಳ್ವಲನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೈನ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯು ರಾಜರು, ಸಾಮಂತರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ದಂಡನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯರ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಐವತ್ನಾಲ್ಕು ಬಸದಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನೋಕ್ತವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡರೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವ ಬಸದಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹೂಲಿಯ ಶಾಂತಿನಾಥ ಬಸದಿ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯ ಚೇದಿ, ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಪದ್ಮಾವತಿ ಬಸದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಸದಿಗಳು ಕೇವಲ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಈ ನಾಶವಾದ ಬಸದಿಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃರು, ಕಾಲಮಾನ, ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ದಾನ-ದತ್ತಿಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಧರ್ಮೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಾಶವಾಗಿವೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆದಿಕವಿ ಪಂಪನ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಿಪುರಾಣ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಯೋಜನದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬನವಾಸಿ ನಾಡಿನ ಸುಂದರ ಪರಿಸರ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಮಾವು, ದುಂಬಿ, ಗಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಇಂಪಾದ ಗಾನವನ್ನು ಕವಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಈ ಕಾವ್ಯಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಆರಾಧಿಸುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿ ಉಳಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಮಾನವ ಸಂಪತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪಂಪನ ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ದೇಶಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ.

ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಒಗಟುಗಳು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಗೂಢಾರ್ಥವನ್ನು ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮನುಷ್ಯನ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿವೆ. ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ನೋವು-ನಲಿವು, ಆಸೆ-ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಈ ಒಗಟುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನೆಯ ಲೇಪನವು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಗರ ಕಠಿಣ ದುಡಿಮೆಯ ಆಯಾಸವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು, ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಈ ಒಗಟುಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಮುಸುಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಶ್ಲೀಲತೆಗಿಂತ ಬದುಕಿನ ನೈಜ ಕ್ರಿಯೆಗಳೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಬಡತನ ಮತ್ತು ದುರಂತಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಜನಪದರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಈ ಮೋಜಿನ ಒಗಟುಗಳು, ಅವರ ಜೀವನ ಪ್ರೀತಿ, ವಿನೋದಪರತೆ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಸರತ್ತನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಜೀವಂತ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿರುವ ತತ್ವಪದಗಳು ಸಮಾಜದ ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾರತೀಯ ಶ್ರಮಣಧಾರೆಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಅನುಭಾವ ಸಾಹಿತ್ಯವು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮುಕ್ತಿಯ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಗುರು ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ ಸಾಧಕರು ದೇಹವನ್ನೇ ಸಾಧನೆಯ ವೇದಿಕೆಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಜ್ಞಾನಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಸತ್ಯದ ಅನುಸಂಧಾನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಕುಲ, ಜಾತಿ, ಸೂತಕ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ವಿಶ್ವಕುಟುಂಬಿಯ ಮನೋಭಾವ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಈ ಪರಂಪರೆಯು, ತತ್ವಪದಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂಬ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.

ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು ಧರ್ಮ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಹಾಗೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕವಿ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ 'ಮತಾಂತರ' ಕತೆಯು ದಲಿತರು ಎದುರಿಸುವ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆಯ ಘೋರ ಅವಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಇಸ್ಲಾಂ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ವಿಷಾದದಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಮಿತ್ರಾ ವೆಂಕಟ್ರಾಜ ಅವರ 'ಅಲ್ಲೇ ಇರು' ಕತೆಯು ಮುಂಬೈ ಗಲಭೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೇಗೆ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ, ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 'ನಮ್ಮವರು' ಮತ್ತು 'ಅನ್ಯರು' ಎಂಬ ಕಂದರಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಕತೆಗಳು ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ಏಳುವ ವಿಭಜನೆಯ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಹನೆಯ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಜಾಗತೀಕರಣವು ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಿಂತ ಲಾಭದ ದುರಾಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ದೇವನೂರ ಮಹಾದೇವರ ಕಥೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕತೆಯೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ಮಹಾದೇವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದಲಿತರು ಕೇವಲ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದರೆ ಸಾಲದು, ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 'ಮಾರಿಗುಡಿ'ಯಂತಹ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಲೋಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಹಾಗೂ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಕೊಳ್ಳುಬಾಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಲೋಕನೋಟವನ್ನು ಈ ಕಥೆಗಳು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣವೆನಿಸುವ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬೋಧಿಸುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳೆರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದು, ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಕಾವ್ಯದ ರಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಬೋಧನೆಯು ವರ್ಣಮಾಲೆ, ಹ್ರಸ್ವ-ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳು ಹಾಗೂ ಲಘು-ಗುರುಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಕರು ಕಪ್ಪು ಹಲಗೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಂಗೀತದ ಅಳವಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪದ್ಯಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಂಕ ಗಳಿಸಬಹುದು.

ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ದಂತಕಥೆಗಳಾದ ಪುರಾಣಗಳು ಆಡುಭಾಷೆ ಅಥವಾ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವಿಜಯವಾಣಿ ಹಾಗೂ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಓದುಗರ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ ತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುವಜನತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ವಾಚಕರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದಲು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಥೆಗಳ ಓದುವಿಕೆಯಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಗುಣ ಹಾಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮೂಲತಃ ಅಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಡತ್ವ, ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಬಂಡಾಯದ ದನಿಯಾಗಿದೆ. ವಚನಕಾರರು ಡಾಂಭಿಕ ಭಕ್ತಿ, ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆ, ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದರು. ಅಂತರಂಗದ ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆಯ ಮೂಲಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರಿತ ಸಮಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣದತ್ತ ಶರಣರು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದರು. ಮನುಷ್ಯನೊಳಗಿನ ಸಾತ್ವಿಕ ಬಂಡಾಯವು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಹೋರಾಟದ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಶರಣರ ವಚನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಾಶ್ವೇತಾ ದೇವಿಯವರ 'ದೋಪ್ದಿ' ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಡಾ. ಎಚ್. ಎಲ್. ಪುಷ್ಪಾ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಕವಿತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣದ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮಹಿಳೆ ದೋಷ್ಠಿಯ (ದ್ರೌಪದಿ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ದೇಹದ ಮೇಲಾಗುವ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೈನ್ಯದವರಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾದರೂ ದೋಷ್ಠಿಯು ಕುಗ್ಗದೆ, ತನ್ನ ಬೆತ್ತಲೆ ದೇಹವನ್ನೇ ಆಯುಧವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹೆಣ್ಣು ಕೇವಲ ಭೋಗದ ವಸ್ತುವಲ್ಲ; ಅವಳ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲೈಂಗಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳೆರಡೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತವೆ.

ಕಾಲ, ದೇಶ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವ ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಭಾವನುಭವಗಳಿವೆ. ಪ್ರೀತಿ, ದ್ವೇಷ, ಸ್ವಾರ್ಥ, ತ್ಯಾಗ, ಅನುಕಂಪ, ದೈರ್ಯ, ಅಭಿಮಾನ, ಅವಮಾನ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಸಮಾನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಮಾನ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವೈಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಒಂದು ಕಲಾ ಕೃತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ 'ವಸ್ತು' ಮೂಲ ಆಕರ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಕೃತಿಗಾಗಲಿ ವಸ್ತು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ವಸ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದರೂ ಅದರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿ ಕೃತಿಯೊಂದರ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ನಾಟಕದ ಕಥಾವಸ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ದೊರೆ, ಅವನ ರಾಣಿ ಗರೂಡ್ ಇವರ ಮಗ ಹ್ಯಾಮ್ಮೆಟ್, ದೊರೆಯ ತಮ್ಮ ಕ್ಲಾಡಿಯನ್ ಇವರ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆದಿರುವ ಕಥೆ. ರಕ್ತಾಕ್ಷಿಯ ಕಥಾವಸ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನವೊಂದರ ದೊರೆಯನ್ನು ಕೊಂದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಬಳಿಸಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ ಯುವರಾಜ ಬಸವಯ್ಯನ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕವು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಹೊರಟ ಸಮಾನತೆ ತತ್ವವು ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಕಪಿಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಛಿದ್ರವಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನಿಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 'ಶಿವರಾತ್ರಿ' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಸಣ್ಣತನ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಸ್ಥ ಮನಸ್ಸುಗಳ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತ; ಮಹಿಳೆಯ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ವೇಶ್ಯಯರ ಶ್ರೇಷ್ಠತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೂ ಒಂದು ಆದರ್ಶ ಬದುಕಿನ ನೆಲೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಕಂಬಾರರು ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅವುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಫಲತೆಗೆ ಕಾರಣ, ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೆವರು ಸುರಿಸಿದ ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಬಲದಂಡೆ ಮತ್ತು ಎಡದಂಡೆ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ಕಾಲದ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕುರಿತಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಕಥೆಯು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕಾರದ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿದೆ. ದಲಿತ ಆತ್ಮಕಥೆಗಳು ದಲಿತ ಜನಾಂಗದ ಕಥನಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಜನಾಂಗದ ಕವಿಯಾದ ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕಾವ್ಯಗಳು ಓದುವುದುವೆಂದರೆ ಅದು ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಆತ್ಮಕಥನವನ್ನು ಓದುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಮೇಲು ವರ್ಗದವರ ಅವಕೃಪೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಅವಮಾನ, ನೋವು, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಗಿಂತಲೂ ಹೀನ ಬದುಕನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸಮುದಾಯದ ಆಕ್ರಂದನಗಳನ್ನು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಲಿತ ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ನೆಲೆಗಳಾದ ಬಡತನ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಶೋಷಣೆ, ಸಾಮಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಂಬಲಗಳು ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿವೆ.

ಕುವೆಂಪುರವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲಮಾನದ ಎಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪ್ರಖರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡವರು. ಅಸಮಾನತೆಯ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಾಪಿತ ಯಜಮಾನಿಕೆಗಳನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಿ, ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮಹತ್ತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕುವೆಂಪು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿಯ ಪ್ರತಿರೋಧ, ನಗರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿ, ದೇಸೀ ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ವೈರುಧ್ಯಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. 'ಬೆರಳೆ ಕೊರಳ್', 'ಶೂದ್ರ ತಪಸ್ವಿ', 'ಜಲಗಾರ' ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪುರವರ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಕಲ್ಪನೆ, ಶ್ರಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಮೌಢ್ಯತೆಯ ವಿರೋಧಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಲನಶೀಲಗೊಂಡಿವೆ.

ಭಾಷೆಯ ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಲಿಪಿಯು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಜರ್ಮನಿ, ರಷ್ಯಾ, ಚೀನಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಲು ಲಿಪಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದಿಗಳ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಪರಭಾಷಾ ಪ್ರಭಾವ ಹಾಗೂ ಅನಗತ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುವ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಡಿ.ಎನ್.ಶಂಕರ ಭಟ್ ಅವರಂತಹ ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಲಿಪಿ ಸುಧಾರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಷೆಯ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆಲೆಯ ಲಿಪಿ ಸುಧಾರಣೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಧರಣೀದೇವಿ ಮಾಲಗತ್ತಿಯವರ 'ಇಳಾಭಾರತಂ' ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಸತ್ಯವತಿಯ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿತವಾಗುವ ಈ ಕಾವ್ಯವು, ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಅನುಭವಿಸುವ ತಲ್ಲಣಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶೂನ್ಯವೆಂದು ಹೀಗಳೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೆಣ್ಣಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು, ಮಾಧವಿ, ದೇವಯಾನಿ, ಶರ್ಮಿಷ್ಠೆ ಹಾಗೂ ಮೇನಕೆಯರಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ದೇವದಾಸಿ ಪದ್ಧತಿಯಂತಹ ಶೋಷಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೇವಲ ಭೋಗವಸ್ತುವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಅಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಧ್ವನಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಜಾತ್ಯತೀತತೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು, ಮಹಿಳಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮಹತ್ವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕನ್ನಡದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿತು. ಶರಣರು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಡುಮಾತನ್ನೇ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಗಹನವಾದ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಮಾತೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವಲ್ಲ, ಅದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ, ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಹಾಗೂ ದೈವತ್ವಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ನುಡಿದರೆ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರದಂತಿರಬೇಕು ಎಂಬಂತಹ ವಚನಗಳು ಶುದ್ಧ ನುಡಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಆಡಂಬರದ ಭಕ್ತಿಗಿಂತ, ಕಾಯಕ, ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಅಂತರಂಗದ ನುಡಿಗಳಿಗೆ ಶರಣರು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು. ಮನುಷ್ಯನ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ವಚನಕಾರರ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಬಳಸಿದ ಜನಪರ ಭಾಷೆ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ.

ಹದಿನೆಂಟು-ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದ್ವಿಭಾಷಾ ತತ್ವಪದಕಾರರಾದ ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯನವರ (ಯೋಗಿ ನಾರೇಯಣಪ್ಪ) ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಚನಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜೀವನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಭಕ್ತಿ, ಅನುಭಾವ, ಯೋಗರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೀವಾಳ. ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುವ ಅವರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ-ಶೂದ್ರ ಎಂಬ ಭೇದವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಪಟ ಕುಲಗುರುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಸದ್ಗುರುವಿನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಾರೆ. ಹೆಣ್ಣು, ಹೊನ್ನು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ವ್ಯಾಮೋಹವನ್ನು ತೊರೆದು ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಮರನಾರಾಯಣನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯರ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತ, ಯೋಗ, ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದಂತಹ ಗಹನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿರುವ ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ.

ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾವಗಡ ತಾಲ್ಲೂಕು ಶ್ರೀಮಂತ ಜಾನಪದೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಜನಪದ ವೀರನಾಯಕರ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಜನಪದ ಧರ್ಮದ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿರುವ ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ನಂಬಿಕೆಯ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ. ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಭಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾರುವಿಕೆ, ಅಗ್ನಿಕೊಂಡ (ಕೆಂಡ ಹಾಯುವುದು), ಬೆನ್ನು ಸಿಡಿ ಆಡುವುದು, ಬಾಯಿಬೀಗ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ಹತ್ತು ಬೆಳ್ಳಾರುತಿ (ಬೆರಳುಗಳ ದೀಪ) ಮುಂತಾದ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು . ಸ್ವಾರಮ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಾಮದೇವತೆಗಳ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಆಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿಷ್ಠೆ, ಹರಕೆ ತೀರಿಸುವ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

1821 ൽ കോട്ടയത്ത് ബെഞ്ചമിൻ ബെയ്‌ലി അച്ചടിശാല ആരംഭിച്ചതോടെയാണ് കേരളം ആധുനികതയിലേക്ക് ചുവടുവെക്കുന്നത്. മലയാളം പുസ്തകം ആദ്യമായി അച്ചടിച്ചതും ജ്ഞാനനിക്ഷേപം എന്ന പത്രമാസിക പ്രസിദ്ധീകരിച്ചതും അദ്ദേഹമാണ്. ബൈബിൾ മലയാളത്തിലേക്ക് പൂർണ്ണരൂപത്തിൽ വിവർത്തനം ചെയ്യുകയും ദ്വിഭാഷാ നിഘണ്ടുക്കൾ തയ്യാറാക്കുകയും ചെയ്തതിലൂടെ പാശ്ചാത്യ വിജ്ഞാനത്തിലേക്ക് അദ്ദേഹം ഭാഷാവഴികൾ തുറന്നിട്ടു. അച്ചടിയിലധിഷ്ഠിതമായ സാംസ്കാരിക വിപ്ലവത്തിലൂടെ കേരളസമൂഹത്തെ നവീകരിക്കുന്നതിൽ ബെയ്ലി വഹിച്ച പങ്ക് നിസ്തുലമാണ്. സുഗമവും സുഗ്രഹവുമായ ഒരു ആശയവിനിമയ ശൈലി മലയാളത്തിന് സമ്മാനിച്ച അദ്ദേഹം, എല്ലാ അർത്ഥത്തിലും മലയാളം അച്ചടിയുടെ വാസ്തുശില്പിയാണ്.

ടി.പി. രാജീവൻ്റെ 'കെ.ടി.എൻ. കോട്ടൂർ എഴുത്തും ജീവിതവും' എന്ന നോവലിനെയും, രഞ്ജിത്ത് അതിനെ ആസ്പദമാക്കി സംവിധാനം ചെയ്ത 'ഞാൻ' എന്ന സിനിമയെയും മുൻനിർത്തിയുള്ള ഒരു താരതമ്യപഠനമാണിത്. സാഹിത്യരൂപങ്ങളെ സിനിമയാക്കുമ്പോൾ സംവിധായകൻ നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികളും കഥാഘടനയിൽ വരുത്തുന്ന കാലോചിതമായ മാറ്റങ്ങളും വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലെ ഗ്രാമീണ പശ്ചാത്തലവും ദേശീയ സ്വാതന്ത്ര്യസമരവും രാഷ്ട്രീയവും നോവലിലും സിനിമയിലും എങ്ങനെ പ്രതിഫലിക്കുന്നു എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. കൂടാതെ, സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ആവിഷ്കാരത്തിലും കേന്ദ്ര കഥാപാത്രമായ കോട്ടൂരിന്റെ ചിത്രീകരണത്തിലും സിനിമയും നോവലും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ പഠനവിധേയമാക്കുന്നു.

The immediacy to develop the posthuman concerns/approaches towards the depleting ecology, calls for a convergence of literary narratives to stimulate the human mind towards ecological conservation. There has been an undeclared environmental emergency that needs to be addressed at the earliest in the wake of global warming. Ruskin Bond's short stories portray the need to develop an amicable relation with the nature and its profundities in the era of plastics & its horrific effects on the environment. Banyan trees, oak, pine trees, blue sky, pristine rivers, globules of nectar, fragrance of fallen pine needles, shiny grass, chilly mountain streams, the majestic Himalayas, all find place in the literary portrait of Bond. Technological advancement has robbed the nature of its purity, and has exposed the mankind to the dangers of extinction. Bond's short stories reverberate the concern for the ecology and underlines the dependence of humans on the nature. The Cherry Tree, Dust on the Mountain, Time stops at Shamli, Tiger, Tiger Burning bright, and other short stories contain the beauty of flora and fauna and instils a strong urge to preserve the nature for the mankind's survival. This paper aims at establishing the importance of re-reading Ruskin Bond, since planet earth is in a precarious condition. It is time to adopt a posthuman approach towards the ecology and harness the nature for the human need, and not for greed. The bio technological developments, such as synthetic intelligence, robotics, genetic modification, and bio-engineering, etc. have insinuated dystopian condition filled with anxieties about a human existence. Bond's short stories are a consolation and brings a ray of hope to the tattered souls.

Health is the real wealth in life, and maintaining it requires adopting the daily routine and regimen mentioned in Ayurvedic medical science. The study of Ayurveda stands fundamentally on three pillars, known as the Tridoshas: Vata, Pitta, and Kapha. Formed by combinations of the five basic elements, these doshas are directly responsible for an individual's physical and mental well-being. Vata represents Air, Pitta represents Fire, and Kapha represents Water. A thorough understanding of these doshas plays a vital role in accurately diagnosing illnesses and successfully managing diseases through proper diet and lifestyle regimens.

Time erases civilizations, kingdoms, and culture of the world. It has been an effort to know and understand the study of Buddhist sites in Karnataka. There are many sites, Ashokan Rock Edits, Literature and Places of stay are here in Karnataka. It is absolutely necessary to go and search the sites, the writings and the culture in Karnataka which will profoundly show its impact of Buddhism in Karnataka State. For this search the knowledge of Buddhism and the life of Buddha, impact of Buddhism on kings, kingdoms and their supports to preserve and propagate Buddha Dhamma are the yardsticks. This paper focuses on some of the aspects of Buddhism, The Life and Teachings of Buddha, Emperor Ashokan Rock Edicts. Inscriptions and a few habituated sites by Buddhist monks in Karnataka and the growth of Buddhism and decline. Additionally this study shades lights on the impact of Buddhism on the culture, architecture and history of Karnataka. So in this paper mainly we concentrate on our field work, and survey of a few historical sites and residential places –Viharas.

मधु काँकरिया कृत 'सेज पर संस्कृत' उपन्यास समाज की उन ग्रंथियों को उजागर करता है, जहाँ स्त्रियाँ संस्कृति और संस्कार के नाम पर उत्पीड़ित एवं प्रताड़ित होती हैं । मातृसत्ता और जैन धर्म के शीर्ष पर बैठी सत्ता के माध्यम से पनपी सामाजिक विकृतियों के कारण एक छोटी लड़की छुटकी का जीवन नारकीय बन जाता है । उपन्यास में स्त्री की शुद्धता को चरित्र का पैमाना बनाने, विवाह की रूढ़िवादी रस्मों और समाज में व्याप्त अपसंस्कृति का तीखा विरोध किया गया है । इसके साथ ही, यह कृति स्त्री अस्मिता, स्वतंत्रता और धर्म के नाम पर फैले अमानवीय आडंबरों के खिलाफ एक मजबूत वैचारिक संघर्ष प्रस्तुत करती है ।

उषा प्रियवंदा द्वारा रचित 'रुकोगे नहीं राधिका' उपन्यास पाश्चात्य संस्कृति और भारतीय मानसिकता के बीच संघर्षरत नायिका राधिका के जीवन निर्वाह को रेखांकित करता है । राधिका एक आधुनिक शिक्षित स्त्री है जो सदियों पुरानी पुरुषवादी मान्यताओं को तोड़ते हुए अपने जीवन के निर्णय स्वयं लेती है । उपन्यास में पारिवारिक विघटन, अकेलेपन और विदेशी परिवेश में भारतीय युवाओं के भटकाव को गहराई से उकेरा गया है । यह कृति आधुनिकता और भारतीय संस्कारों के मध्य सूक्ष्म द्वन्द्व, प्रतिभा पलायन के कारणों तथा परिवर्तित संदर्भों में नारी के स्वतंत्र अस्तित्व की खोज का सटीक समाजशास्त्रीय विश्लेषण प्रस्तुत करती है ।