ತತ್ತ್ವಪದಕಾರ ಕೈವಾರ ನಾರೇಣಪ್ಪನವರ ಹೆಂಡತಿ ಕೈವಾರ ಮುನಿಯಮ್ಮನನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಗಯ್ಯಾಳಿಯಾಗಿ, ಪತಿಪೀಡಕಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆಕೆ ಗಂಡನ ಧ್ಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರ ಮತ್ತು ಕಾಯಕದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ದಿಟ್ಟ ಮಹಿಳೆ. ನಾರೇಣಪ್ಪನವರೇ ಆಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ 'ಮೊದಲ ಗುರು' ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಯಕ ತತ್ತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಮುನಿಯಮ್ಮ, ನಾರೇಣಪ್ಪನವರ ಯೋಗಸಾಧನೆಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದಳು. ಬದಲಾದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ತತ್ತ್ವಪದ ಮತ್ತು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿಯರನ್ನು ಗಯ್ಯಾಳಿಗಳಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿ, ಮುನಿಯಮ್ಮನ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಮರುಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಶಾಸನ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದಂತೆ ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಲಾವಣಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹುಲಕುಂದ ಲಾವಣಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶಿವಲಿಂಗ ಕವಿ, ಭೀಮ ಕವಿ ಮುಂತಾದವರು ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೀರರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಕಿತ್ತೂರ ಕೋಟೆ, ಕಿತ್ತೂರ ಚನ್ನಮ್ಮ, ಬೆಳವಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಶೂರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಮದುರ್ಗ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಲಾವಣಿಗಳು ಕೇವಲ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲದೆ, ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ನಿಖರ ಮತ್ತು ನೈಜ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಗತವೈಭವ, ಯುದ್ಧದ ವಿವರಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗಿನ ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ವೀರರ ಬಲಿದಾನದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಈ ಜನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಆಧಾರಗಳಾಗಿವೆ.

ಶೃಂಗಾರವು ವಿಶೋಹಕ ರಸವಾದರೆ, ವೀರರಸವು ಬದುಕಿನ ಚಾಲನ ಶಕ್ತಿಯಾದ ವಿಶ್ವಪೋಷಕ ರಸವಾಗಿದೆ. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವೀರರಸವು ಬಾಹ್ಯ ರಣರಂಗದ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಕಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುವ ತೀವ್ರವಾದ ಆಂತರಿಕ ಹೋರಾಟವಾಗಿದೆ. ಶಿವನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇವಲ ಸೌಮ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಅದಕ್ಕೆ ಅಸಿಧಾರಾವ್ರತಕ್ಕಿಂತ ಕಠೋರವಾದ ಛಲ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಯರಹಿತ ಭಕ್ತಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮುಂತಾದ ಶರಣರು ಇಂದ್ರಿಯ ದಮನದ ಮೂಲಕ 'ಸರ್ವಾಂಗ ಕಲಿ'ಗಳಾಗಿ, ಲೌಕಿಕ-ಪಾರಲೌಕಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ಮವೀರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಈ ಇಹನಿಷ್ಠೆಯ ಛಲ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಪೌರುಷವೇ ಶರಣರ ವೀರರಸದ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

'ಬಸವತನಯ' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ನವೋದಯ ಕವಿ ಶ್ರೀ ಎಸ್. ಡಿ. ಇಂಚಲರು ಕನ್ನಡ ತಾಯಿ ಭುವನೇಶ್ವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಮಹನೀಯರು. ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಗಡಿನಾಡು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹತ್ತರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆ, ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯ, ರಸಪೂರ್ಣತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆಯವರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಇಂಚಲರು ಕೇವಲ ತಾವು ಬೆಳೆಯುವುದಲ್ಲದೆ ಯುವ ಬಳಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ತಾಯಿ ಮಗುವಿನ ಮಮತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯತೆ, ನಾಡು-ನುಡಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಅಭಿಮಾನ, ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅವರ ಕವಿತೆಗಳು ಓದುಗರಿಗೆ ರಸದೌತಣವಾಗಿ ಉಣಬಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಕವಿ ಎಂ. ಅಕಬರ ಅಲಿಯವರು ಸಮಾಜದ ಅಂಕು-ಡೊಂಕುಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ, ಭಾಷೆ, ಮತ್ತು ಪಂಥಗಳ ಅಸಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕ ಹಾಗೂ ಪೋಷಕವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವತೆಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಆಶಯಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಬದಲಾಗಿ ಸಂಕೇತ, ಪ್ರತಿಮೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತೀಕಗಳ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದ್ವೇಷ, ಆರ್ಥಿಕ ದುಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಡಂಬಿಸುತ್ತಲೇ, ಮಾನವತಾವಾದವನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಶಾಂತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮುದಾಯಿಕ ನೋವುಗಳನ್ನು ನುಂಗಿ, 'ನುಡಿ' ಹಾಗೂ 'ನಡೆ'ಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡ ಅಪರೂಪದ ಕವಿ ಇವರು.

ಮಾನವನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾದ ಭಾಷೆ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಾನಾ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯೂ ಒಂದು, ಇದು ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಆಧುನೀಕರಣ, ಜಾಗತೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಳಿವಿಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನಲ್ಲಿಯೇ ಕನ್ನಡಿಗರು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಭಾಷೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಆಗುವ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅರಿತು, ಅದನ್ನು ಆಡುಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ಅನುಪಮಾ ನಿರಂಜನ ಅವರ 'ಮಾಧವಿ' ಕಾದಂಬರಿಯು ಮಹಾಭಾರತದ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೇವಲ ವಸ್ತುವಾಗಿ, ಭೋಗದ ಪರಿಕರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಯಂತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಪರಿಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಯಯಾತಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮಾಧವಿಯನ್ನು ಗಾಲವನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಜರಿಗೆ ಕುದುರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಅಮಾನವೀಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅಂದಿನ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಸ್ವಯಂವರದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಧವಿ ತೋರುವ ದಿಟ್ಟ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಅವಳ ನಿರ್ಗಮನ, ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ದನಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.

ಪರಿಸರವು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವನ ದುರಾಸೆ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣದ ಭರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಶೋಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಕಾರಂತರು, ತಮ್ಮ 'ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ', 'ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ', 'ಕುಡಿಯರ ಕೂಸು' ಹಾಗೂ 'ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಾತ' ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ನಡುವಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ನಾಶ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಅನಾಹುತಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಗಳ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯನ ಅಸಹಾಯಕತೆಯನ್ನು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ದಲಿತ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಸಮುದಾಯಗಳ ನೋವು, ಸಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ದಲಿತ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್, ಜ್ಯೋತಿಬಾ ಫುಲೆ ಮೊದಲಾದ ದಾರ್ಶನಿಕರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಹಾಗೂ ದಲಿತ ಸಂಘರ್ಷ ಸಮಿತಿಯ ಹೋರಾಟಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಈ ಭಾಗದ ಕವಿಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೋಳಬಂಡೆಪ್ಪ, ಸೋಮಯ್ಯ ವಲ್ಲಭ, ಆಂಜನೇಯ ಜಾಲಿಬೆಂಚಿ, ವೀರ ಹನುಮಾನ್, ಬಾಬು ಭಂಡಾರಿಗಲ್ ಮುಂತಾದ ಕವಿಗಳ ಕವಿತೆಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಅಸಮಾನತೆ, ಜಾತಿಭೇದ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೂಟಾಟಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಶೋಷಿತರ ಬದುಕಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯವನ್ನು ಬಿತ್ತುವಲ್ಲಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಲಿತ ಕಾವ್ಯವು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

ಭಾಷೆಯನ್ನು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅದರ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ವ್ಯಾಕರಣ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪಾಣಿನಿಯ 'ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿ'ಯಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಿಗೂ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಒದಗಿಬಂದವು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೮ನೇ ಶತಮಾನದ 'ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ'ದಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯಾಕರಣದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿವೆ. ತದನಂತರ ಎರಡನೆಯ ನಾಗವರ್ಮನ 'ಶಬ್ದಸ್ಮೃತಿ' ಮತ್ತು 'ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಷಾಭೂಷಣ', ಹಾಗೂ ಕೇಶಿರಾಜನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಶಬ್ದಮಣಿದರ್ಪಣ' ಕೃತಿಗಳು ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದವು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಟ್ಟಾಕಳಂಕನ 'ಶಬ್ದಾನುಶಾಸನ'ವೂ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರೆವರೆಂಡ್ ಕಿಟೆಲ್, ವಿಲಿಯಂ ಕೇರಿ, ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಮೆಕೆರೆಲ್ ಮುಂತಾದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಕರಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಹೊಸಗನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಕಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಾರಾ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಅವರ 'ಸಹನಾ' ಕಾದಂಬರಿಯು ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರ ಶೋಚನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು, ಬಹುಪತ್ನಿತ್ವ, ತ್ರಿವಳಿ ತಲಾಖ್, ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಈ ಕೃತಿ ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ನಸೀಮಾ ಎಂಬ ನಾಯಕಿಯ ಬದುಕಿನ ಹೋರಾಟ, ಆಕೆಯ ಮೂರು ಪುಟ್ಟ ಆಸೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಡನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಎದುರಿಸುವ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಲೇಖಕಿ ನೈಜವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಾದಂಬರಿಯು ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ತಲೆಮಾರುಗಳ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ, ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆಯ ತುಡಿತವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ವಿಕಸನ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪರೇಷಗಳು ಇಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದು ಆಧುನಿಕ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸರಣದ ಒಂದು ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಹಂತವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ ಮಾನವಜೀವನದ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಹಲವು ರೂಪಗಳ ಸಮ್ಮಿಳಿತದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವುದಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಹಲವು ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಉಷಾಕಿರಣದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೇ ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಗಳು, ಅನಾಗರೀಕ ಸಮಾಜದಿಂದ ನಾಗರಿಕತೆಯೆಡೆಗೆ ನಡೆದ ಈ ಜ್ಞಾನದ ಹರಿವು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಘನ ಸರ್ಕಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಗಳ ನೇಮಕದ ಮೂಲಕ ಕೈಗೊಂಡ ಕೆಲವು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸರಣದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಸಾರುವುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ; ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಸಮಿತಿ, ಕೊಠಾರಿ ಸಮಿತಿ, ಮೊದಲಿಯಾರ್ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಗಳು.

ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕೇವಲ ಪದವಿ ಗಳಿಕೆಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಕ್ರಮವಾಗಬಾರದು; ಅದೊಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಓದಿನ ಕೊರತೆ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಅಭಾವ ಹಾಗೂ ಕೃತಿಚೌರ್ಯದಂತಹ ನೈತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನವು ಜ್ಞಾನದ ಬಹುಮುಖಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನ ಮೂಲದ ಆಕರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದರ ಬದಲು ಸಮಾಜದ ವಾಸ್ತವ ಸವಾಲುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕುಲದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಂ. ಕೆ. ಇಂದಿರಾ ಅವರ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಪರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ, ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ, ವಿಧವೆಯರ ನೋವು, ವೇಶ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿ ಹಾಗೂ ಮೌಢ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಹೇಗೆ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರ, ಫಣಿಯಮ್ಮ, ಗೆಜ್ಜೆಪೂಜೆ ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳ ನೈಜ ಘಟನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ನೆಲೆಗಟ್ಟನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಪರಿಸರ, ಭಾಷೆಯ ಸೊಗಡು ಮತ್ತು ನಿರಾಡಂಬರ ನಿರೂಪಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಇಂದಿರಾ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣೆ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಿಲುವುಗಳು ಹಾಗೂ ವೈರಾಗ್ಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನನ್ನೇ ಪತಿಯೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಲೌಕಿಕ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ವಿರಕ್ತಿಯ ಪಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದ ಅಕ್ಕನ ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಚನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರದ ಪೂಜೆಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಶಿವನ ಮೇಲಿನ ಅನನ್ಯ ಪ್ರೇಮವು ಅವರ ವಚನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಶಯವಾಗಿದೆ. ಲೌಕಿಕ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಬಗೆ, ಅಜ್ಞಾನ-ಅಹಂಕಾರಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಶರಣರ ಸಹವಾಸದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರ ಅನುಭಾವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇಸಿ ಛಂದೋಪ್ರಕಾರವಾದ ಷಟ್ಪದಿಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ರಂಗಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂದಗಲ್ಲ ಹಣಮಂತರಾಯ ಹಾಗೂ ಗರುಡ ಸದಾಶಿವರಾಯರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ರಂಗಕವಿಗಳು ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಪೌರಾಣಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಣನೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿಯನ್ನು ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ, ತದ್ಭವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ರಂಗಗೀತೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗಿಂತ ನಾಟಕೀಯತೆ ಮತ್ತು ಗಾಯನದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ರಂಗಕವಿಗಳು ನೀಡಿದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಸಂಶೋಧನಾ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ನೈತಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೊಬ್ಬರ ಆಲೋಚನೆ ಅಥವಾ ಬರಹಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ತಮ್ಮದೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೃತಿಚೌರ್ಯವು ಇಂದು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಪಿಡುಗಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ನಕಲು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರು ಹಾಗೂ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಳುವಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃತಿಚೌರ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಕಾಯ್ದೆ ಹಾಗೂ ಯುಜಿಸಿ (UGC) ರೂಪಿಸಿರುವ ಹೊಸ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು, ಶಿಸ್ತು ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಗಿನೆಲೆಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಸವೂರು-140 ಕಂಪಣದ ಉಪ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಈ ನಿಸರ್ಗ ಸುಂದರ ತಾಣವನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರಭುಗಾವುಂಡರು ಆಳಿದ್ದು, ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಶಾಸನಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾಸಶ್ರೇಷ್ಠ ಕನಕದಾಸರ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಕಾಗಿನೆಲೆಯು, ಆದಿಕೇಶವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಾಗಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಗಿನೆಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ, ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಹರಿದು ಹಂಚಿಹೋಗಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ನಾಡನ್ನು ಒಂದೇ ಆಡಳಿತದಡಿ ತರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಕರ್ತ ಡಾ. ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪನವರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದದ್ದು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಅವರು 'ವಿಶಾಲ ಕರ್ನಾಟಕ' ಹಾಗೂ 'ನವಯುಗ' ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದರು. 1953ರಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅದರಗುಂಚಿ ಶಂಕರಗೌಡರ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು ತತ್ಸಂಬಂಧಿ ಗಲಭೆಗಳ ನೈಜ ವರದಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಏಕೀಕರಣದ ಕೂಗನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಸಮಗ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪುಟ್ಟಪ್ಪನವರ ದೃಢ ನಿಲುವುಗಳು ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ತಳಸಮುದಾಯಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಡಾ. ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ನೀಡಿದ ತಾತ್ವಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಅಪಾರವಾಗಿವೆ. ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಅಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದ ಅವರು, 'ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ' ಎಂಬ ಮೂಲಮಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಶೋಷಿತರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದರು. ಮಹಾಡ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ, ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್ ಮಂಡನೆ ಹಾಗೂ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಯಶಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಜಾತಿವಿನಾಶ ಹಾಗೂ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸಾರಿದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ರವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಚಿಂತನೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತತ್ವಪದಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ದೇಹವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನಕಾರರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಪರಂಪರೆಗೆ ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದ ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದರು. ತತ್ವಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪಂಡಿತರ ಮತ್ತು ರಾಜರ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ, ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಕಾವ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫ, ಕಡಕೋಳ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪನಂತಹ ತತ್ವಪದಕಾರರು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ಜಾತಿ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಮಾರ್ಗ ತೋರಿದರು. ಜೈನ, ವಚನ ಮತ್ತು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಂತೆ ತತ್ವಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚರಿತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಕಥನಗಳು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಮಾದಿಗ ಸಮುದಾಯವು ಆದಿಜಾಂಬವನನ್ನು ತನ್ನ ಆದಿಪುರುಷನೆಂದು ಆರಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದಂತಹ ಶಿಷ್ಟಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಜಾಂಬವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿರೂಪವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರ್ಯರು ತಮ್ಮ ವಿಕೃತತೆಯನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಜಾಂಬವರು ಅಪಾರ ಸಿರಿಸಮೃದ್ಧಿಯ ಒಡೆಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಯುದ್ಧ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆರ್ಯ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಮರುವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಂದಿರುವ ಕುಲಪುರಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಶ್ರಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಇಂದಿನ ತುರ್ತಾಗಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಜಾತೀಯತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದಲಿತರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗತಿಕರ ಬದುಕನ್ನು ದುರಂತದತ್ತ ತಳ್ಳಿದೆ. ವಚನಕಾರರು ಮತ್ತು ದಾಸರಂತೆಯೇ, ಸಮಕಾಲೀನ ದಲಿತ ಮಹಿಳಾ ಕವಯಿತ್ರಿಯರು ಕಾವ್ಯದ ಮುಖಾಂತರ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರೂರತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಯದೇವಿ ಗಾಯಕವಾಡ, ಅನುಸೂಯ ಕಾಂಬಳೆ, ಸುಜಾತ ಚಲವಾದಿ, ಎನ್. ಡಿ. ವೆಂಕಟಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಮ್ಮ ಯಾಟಗಲ್ ಅವರಂತಹ ಕವಯಿತ್ರಿಯರು ದಲಿತರ ಮೇಲಿನ ಹಿಂಸೆ, ಕಂಬಾಲಪಲ್ಲಿಯಂತಹ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಲಂಗಳಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಶವಗಳ ಮೇಲೂ ನಡೆಯುವ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎಳೆಎಳೆಯಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕಾವ್ಯಗಳು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.