ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿಯವರ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ‘ದಡ ಸೇರಿಸು ತಂದೆ’ ಕಥಾಸಂಕಲನವು ಬದುಕಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯ ಆಶಯವನ್ನು ‘ಜೂಜು’ ಮತ್ತು ‘ದಡ ಸೇರಿಸು ತಂದೆ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಜೂಜು’ ಕತೆಯು ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ನೈಜವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದರೆ, ‘ದಡ ಸೇರಿಸು ತಂದೆ’ ಕತೆಯು ನಿಸರ್ಗ-ಮನುಷ್ಯನ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷ ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ. ಕತೆಗಾರರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ, ದಟ್ಟ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಪರ ಕಾಳಜಿಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ತಲ್ಲಣಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಕುವೆಂಪು ತಮ್ಮ ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದವರು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಓದಿಕೊಂಡು ಆಧುನಿಕತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವರು. ಕುವೆಂಪು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಪಲ್ಲಟಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸ್ಪಂದನ ನೀಡಿ ಭೂತವನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಸಂಗತಿಗಳಿಗನುಸಾರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಂವೇದಿಸಿದ ವಿಶ್ವಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಲೇಖಕರು. ಕುವೆಂಪು ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಅವಲೋಕನ, ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂವೇದನೆಯು ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಈ ಲೇಖನದ ಉದ್ದೇಶ. ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಎಂದರೆ ಹಳೆಯ ವಸ್ತು, ಮೌಲ್ಯ, ವಿಚಾರ, ಪಾತ್ರಗಳು, ಪ್ರಸಂಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಸ್ವೀಕರಣ, ಹಳೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ನಿರಾಕರಣ, ಪುರಾಣ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಆದರ್ಶದ ಚಿತ್ರಣ ಎಂಬ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಕುರಿತಾದ ಕುವೆಂಪು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸ್ತ್ರೀ ರೂಪಕಗಳು ಹೇಗೆ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂ. ಎಸ್. ಸುಂಕಾಪುರ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ ಹಾಗೂ ಅನನ್ಯವಾದದ್ದು. ಅವರು ಕಾವ್ಯ, ವಚನ, ಜಾನಪದ ಹಾಗೂ ಶತಕ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿ ನಾಡಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನೂರು ಪದ್ಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೀತಿಬೋಧನಾ ಪ್ರಧಾನವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ‘ಶತಕ ಸಾಹಿತ್ಯ’ದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಂಕಾಪುರರು ಅನುಸರಿಸಿದ ವೈಧಾನಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಹರನ ‘ರಕ್ಷಾಶತಕ-ಪಂಪಾಶತಕ’, ‘ನಿಜಲಿಂಗ ಶತಕ’, ‘ಸೋಮೇಶ್ವರ ಶತಕ’ ಹಾಗೂ ‘ಗುಮ್ಮಟ ಶತಕ’ಗಳ ಸಂಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರಿದ ಬದ್ಧತೆ ಎದ್ದುಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಪಾಠಾಂತರಗಳ ನಿಖರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ಕವಿಗಳ ಕಾಲಮಾನದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥ, ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ, ಭಾವಾನುವಾದ ಹಾಗೂ ಕಠಿಣ ಶಬ್ದಕೋಶಗಳ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಂಕಾಪುರರು ಪ್ರಾಚೀನ ಶತಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಓದುಗರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕೆ. ಸಣ್ಣಹೊನ್ನಯ್ಯ ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವ “ತುಮಕೂರು ಭಾಗದ ಬಿಡಿಸಲಾಗದ ಒಗಟುಗಳು” ಕೃತಿಯು ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಈ ಕೃತಿಯು ಒಗಟುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಯಮಯ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಒಗಟುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಲೇ, ತುಮಕೂರು ಭಾಗದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೆಂಗು, ಅಡಿಕೆ, ಬಾಳೆ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಗಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ, ಗಣಿತ ಹಾಗೂ ಪದಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಹಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೊಗಡಿನೊಂದಿಗೆ ಜಾನಪದದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಈ ಅಧ್ಯಯನವು, ಕೃತಿಯ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಸಾದ’ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಅನ್ನ ಅಥವಾ ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ನೈವೇದ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ; ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧತೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಸಾದದ ಕುರಿತು ವಚನಕಾರರಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಮುಖಿ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತಾ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಯಕನಿಷ್ಠರಾದ ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಮಾರಯ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಕಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ವಚನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ತತ್ವವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾರಯ್ಯನವರ ಪ್ರಕಾರ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯೇ ಪ್ರಸಾದವಾದರೆ, ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಶರಣರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಕಾಯ, ಜೀವ, ಅಂತರಂಗಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಉನ್ನತ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ. ದಾಸೋಹದ ಮುಂದುವರಿದ ರೂಪವಾದ ‘ಪ್ರಸಾದ’ವು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವನ ಆಂತರಿಕ-ಬಾಹ್ಯ ಬದುಕನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಶಯವಾಗಿ ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕನಕದಾಸರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾದುದು. ಕನಕದಾಸರು ತಮ್ಮ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ವಸ್ಥ ಸಮಾಜದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಹರಿತವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಮಾಜದ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು, ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನಕದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮಿಡಿತಗಳಿವೆ. ಇವರ ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ದಾರಿದೀಪಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಅಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಇವರ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಒಳ ಮರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಇಂದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದಂತಹ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆ, ಅಧಿಕಾರ, ಆಡಳಿತವೆಲ್ಲವೂ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಹಿರಿಯ ಮುಖಂಡರುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಋಗ್ವೇದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ (ಹಳ್ಳಿಗಳು) ವಿಷ (ಬ್ಲಾಕ್) ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಷ್ ಎಂಬ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮವು ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಆತನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇಡೀ ಗ್ರಾಮದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಯುತ್ತಲಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನಡೆಸುವುದು, ಸೈನ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸರ್ಕಾರದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತಾಗಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ತತ್ವದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಮೂಲಕ ನೌಕರಶಾಹಿ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಗಳು ಸಫಲವಾಗಲು ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗುವುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 

ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂತ ಕವಿ ದಾರ್ಶನಿಕ ಕನಕದಾಸರು ತಮ್ಮ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಜದ ಅಂಕುಡೊಂಕುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಲು ಶ್ರಮಿಸಿದವರು. ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ, ವರ್ಗ ತಾರತಮ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೌಢ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ ಅವರು, ‘ರಾಮಧಾನ್ಯ ಚರಿತೆ’ಯಂತಹ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ, ಶ್ರಮಿಕ ವರ್ಗದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಹುಟ್ಟಿದ ಕುಲಕ್ಕಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧಿಯೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾರಿದರು. ಕಂದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಆಡಂಬರಗಳಿಗಿಂತ ನೈಜ ಭಕ್ತಿ, ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಜಾತಿ ದ್ವೇಷ, ಅಸೂಯೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥಗಳ ನಡುವೆ, ಸಮಾನತೆಯ ಸ್ವಸ್ಥ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕನಕದಾಸರ ವೈಚಾರಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇಂದಿಗೂ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ.

ವೈ.ಕೆ. ಸಂಧ್ಯಾ ಶರ್ಮ ವಿರಚಿತ ‘ನೃತ್ಯಸರಸ್ವತಿ’ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯು ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಪಟ್ಟದರಸಿ ‘ಶಾಂತಲೆ’ಯ ಬದುಕಿನ ಉತ್ಕರ್ಷ ಮತ್ತು ಅಪಕರ್ಷಗಳ ರೋಚಕ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಬೋಕಿಮಯ್ಯನ ಶಾಸನದ ಪ್ರಧಾನತೆಯ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಈ ಕೃತಿಯು, ಶಾಂತಲೆಯ ಅದ್ಭುತ ನೃತ್ಯಪ್ರತಿಭೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜಾಣ್ಮೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇಲಿನ ಒಲವು ಹಾಗೂ ಸರ್ವಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಅಪ್ರತಿಮ ರಾಣಿಯಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ಆಕೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಾನಸಿಕ ತುಮುಲಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಸವತಿಯ ಮತ್ಸರ, ಪ್ರೀತಿಯ ಪುತ್ರನ ಸಾವು ಹಾಗೂ ಪತಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ನೊಂದ ಶಾಂತಲೆಯು ಶಿವಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುವ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಕೃತಿ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದೆ. ಹೊಯ್ಸಳರ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ದಿಗ್ಗಜ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರ-ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾರಂತರು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನಾ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿಸದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೇವಲ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಆಗ್ರಹಿಸುವ ದಿಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ದೃಷ್ಟಿಸಂಗಮ’ ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ಮೂಢಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗಿಂತ ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರೆ, ‘ಗರ್ಭಗುಡಿ’ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರಂತರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಆತ್ಮಗೌರವ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಬದುಕು ಹೇಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಬಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸವಿವರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಎಂಬುದು ಆಧುನಿಕ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನದಾಗಿದ್ದರೂ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮಿಲಿಯಾಂತರ ಜನರ ಮೇಲೆ ಮೋಡಿ ಮಾಡಿರುವ ಹಾಗೂ ಮೋಹಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿರುವ ಖ್ಯಾತಿ ಅದಕ್ಕಿದೆ. ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಏರುತ್ತಲಿದೆ. “ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ” ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದದ್ದೇ ಒಂದೆರಡು ದಶಕಗಳ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ. ಅರ್ಥಾತ್ 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದ ಎನ್ನಬಹುದು.
ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನವು ಯುವ ಜನತೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಜ್ಜಂಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಜ್ಜಂಪುರ ಪಟ್ಟಣದ 50 ಜನ ಯುವಕರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನವು ಯುವ ಜನತೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವುದಾಗಿದೆ.

ಪೂಜ್ಯ ಫಾ. ರೇಮಂಡ್ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಾರ್ಥನೆ’ಯು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನವಾಗಿರದೆ, ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಜೀವಂತ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಆಂತರಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಕರ್ತವ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸೇವಾಭಾವಗಳ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ದೇವರ ಪವಿತ್ರ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶರಣಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆ, ಪ್ರಲೋಭನೆ, ನಿದ್ರಾಮಗ್ನತೆ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಿರಾಶೆಯಂತಹ ಸಹಜ ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಜಯಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಭಕ್ತಿಯು ಪರಿಪಕ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ದೈವಿಕ ಸಾಂತ್ವನವಿರಲಿ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬರಡುತನವಿರಲಿ, ಎರಡನ್ನೂ ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಚಲ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಸಮರ್ಪಣೆ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ, ವಿನಯಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರೇಮಂಡರ ಬೋಧನೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ವಚನ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಶರಣರಾಗಿದ್ದ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯನವರ ಬದುಕು, ಬರಹ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ‘ನಿಜಶರಣ’ ಎಂಬ ಬಿರುದಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಇವರು, ತಮ್ಮ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ದಿಟ್ಟತನದ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ವೈದಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಜಾತೀಯತೆಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದ ಅಂಗಾಂಗಗಳಿಗೆ ೧೮ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸಿ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಮಾಜದಿಂದ ಬೇರುಸಹಿತ ಕೀಳಲು ಅವರು ಬಳಸಿದ ರೂಪಕ ವಿಧಾನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ವೀರ ಗಣಾಚಾರಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಚೌಡಯ್ಯನವರ ಕಾಲ, ಜನ್ಮಸ್ಥಳ, ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ಶರಣ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ನೀಡಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಚನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಸರಳ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯಾದ ‘ಮಂತ್ರ ಮಾಂಗಲ್ಯ’ದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧವು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಮದುವೆಗಳು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಆಡಂಬರದ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಚಾಲಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಹೊರೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ‘ಮಂತ್ರ ಮಾಂಗಲ್ಯ’ ಪದ್ಧತಿಯು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ, ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಸಜಾತೀಯ ವಿವಾಹದ (ಒಂದೇ ಜಾತಿಯೊಳಗೆ ಮದುವೆಯಾಗುವ) ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುರಿದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಂಶೋಧನಾ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು (Secondary research data) ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ವೈಚಾರಿಕ ಯುವಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಾನತೆಯ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯ ಮರುಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ದೃಶ್ಯ ಪುರಾವೆಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪ್ರಗತಿಪರ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ-ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ-ಸಮಾನ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ‘ಮಂತ್ರ ಮಾಂಗಲ್ಯ’ವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಜಾತಿಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ: ‘ಜಾತಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮೂಲದ ‘ಕಾಸ್ಟಾ’ (Casta) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ‘ಸಂತತಿ’ ಅಥವಾ ‘ಅನುವಂಶೀಯ ಗುಣ’. ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಎಸ್.ವಿ. ಕೇತ್ಕರ್, ಮೆಕೈವರ್ ಮತ್ತು ಪೇಜ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾತಿಯು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವ ಒಂದು ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿದೆ. 
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವರೆಲ್ಲರೂ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೇಲು-ಕೀಳು, ಬಡವ-ಬಲ್ಲಿದ ಎಂಬ ಭೇದಭಾವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವು ಕೇವಲ ಅನುವಂಶೀಯತೆಯಿಂದಲ್ಲದೆ, ಆತನ ಸ್ವ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಲೂ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. 

ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೂಲ ಬೇರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನವು ಜನಪದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಗಳ ಅಪೂರ್ವ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧ, ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾವಸ್ತು, ವಿಶಿಷ್ಟ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಯಕ್ಷಗಾನವು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ರಂಗಭೂಮಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಅವಧಿಯ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರವೇಶದಂತಹ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಚಿಂತನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಕಲೆಗಳು ಜಡವಾಗದೆ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಆಧುನೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಕಲೆಗಳು ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾ ಸಂಗಮದಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ, ನಾಡಿನ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುವ ಆಶಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಖ್ಯಾತ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿ ವೈದೇಹಿಯವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ತ್ರೀಪರ ಕಾಳಜಿ ಹಾಗೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಮರ ಗಿಡ ಬಳ್ಳಿ’ ಕತೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಸ್ವಾರ್ಥಮಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಒಣ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಶೋಧವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ‘ಅಕ್ಕು’ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದ ಮದುವೆ ಎಂಬ ಕಡ್ಡಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಜರ್ಜರಿತಳಾಗುವ ಹೆಣ್ಣಿನ ದುರಂತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಶಕುಂತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದ ಅಪರಾಹ್ನ’ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಟ್ಟುಕತೆಗಳನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಪುರುಷರ ಲಂಪಟತ್ವವನ್ನು ಸಭ್ಯತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಪಾರಂಪರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೇ ಹೆಣ್ಣಿನ ಅಂತರಂಗದ ತಲ್ಲಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡುವ ವೈದೇಹಿಯವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೆಯಗಾರರ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ‘ಮದಕರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಮೆದಕೇರಿ’ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಾಸನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಡಾ. ಬಿ. ರಾಜಶೇಖರಪ್ಪನವರಂತಹ ವಿದ್ವಾಂಸರು ‘ಮೆದಕೇರಿ’ ಎಂಬುದು ಶಾಸನೋಕ್ತ ಹಾಗೂ ನಿಖರವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿನಾಮ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯನ್ನು ಪಳಗಿಸಿದ ಸಾಹಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ‘ಮದಕರಿ’ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನೇ ಜನಪದರು ಹಾಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜವು ಅತೀವ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮೆದಕೇರಿ’ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ‘ಮದಕರಿ’ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಾಗಿರದೆ, ಇಡೀ ನಾಯಕ ಜನಾಂಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಶೌರ್ಯದ ಅಸ್ಮಿತೆಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಚರಿತ್ರೆಕಾರರ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಜನಪದರು ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ‘ಮದಕರಿ’ ಪದವು ವರ್ತಮಾನದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

ರಾಘವಾಂಕನ ಇತರೆ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ವರ್ಣನೆಗಳು ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬಾರದೆ ಇರಬಹುದು. ಆದರೂ ಕವಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಚಿತ್ರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ ತನ್ನ ವರ್ಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸತನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇನ್ನೂ ಕಾವ್ಯದ ಶೈಲಿ ಸರಳವಾಗಿದ್ದು ಕಥಾವಿವರಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದನ್ನು ತುರುಕುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದರಚನೆ ಕಾಣಿಸದೆ ಕನ್ನಡ ಸುಲಲಿತತೆ ಎದ್ದು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಗೊಡವೆಗೆ ಹೋಗದೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿ ಕವಿಯ ನಾಟಕೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಿದ್ಧರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕವಿ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿಯೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆತನ ಅತಿ ಮಾನುಷಚರ್ಯೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಾಂತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತವೆ. ನಾಟಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಕವಿ ಓದುಗರ ಕಣ್ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಲೌಕಿಕ ಜನರಿಗಿಂತ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಭಿನ್ನ ಎಂದು ತೋರಿಸುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯವೆಂಬುದು ತಿಳಿಯಬಹುದು.

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾಷಾಂತರವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಯಥಾವತ್ ಶಬ್ದಾನುವಾದವಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಸೃಜನಶೀಲ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಎಂಟು ಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಷಣ ಭಾಷಾಂತರ, ಅಣಕ (ಮಿಮಿಕ್ರಿ), ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಲಿಪೀಕರಣ, ಯಂತ್ರಾನುವಾದ, ವಾಪಸಾತಿ ಭಾಷಾಂತರ, ರಫ್ತು ಅಥವಾ ವಿಲೋಮ ಭಾಷಾಂತರ, ಗುಂಪು ಭಾಷಾಂತರ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷೇಪೀಕರಣಗಳೆಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಹಿತ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ, ಎ.ಕೆ. ರಾಮಾನುಜನ್ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ಪಂಪ, ರನ್ನರ ಕಾವ್ಯಗಳ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಭಾಷಾಂತರವು ಕೇವಲ ನಕಲಾಗಿರದೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಂವೇದನೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮುಖಾಮುಖಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಪಠ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಬಲ ಸಾಧನವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಮಾನವನ ಅತಿಯಾದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆಯಂತಹ ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕದಡುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಮೇಘಸ್ಫೋಟ, ಭೂಕುಸಿತ ಹಾಗೂ ಮರುಭೂಮೀಕರಣದಂತಹ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ನಾಶ, ಅರಣ್ಯನಾಶ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯು ಜೈವಿಕ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಜೀವಸಂಕುಲವನ್ನು ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ನೂಕಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಆಸರೆಯಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಗ್ರಹವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರಿಸರ ಜಾಗೃತಿ ಇಂದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆ, ಕಾಡುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಹಸಿರು ಹೊದಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾವು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜೀವಜಾಲವೇ ನಾಶವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪರಿಸರ ಕಾಳಜಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ತುರ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾರಂಗದ ನಡುವೆ ಭದ್ರವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ನಾಗತಿಹಳ್ಳಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರ ಬಹುಮುಖಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಂಕಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ ಇವರು, ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಗೆರೆ ಅಳಿಸಿ ಸದಭಿರುಚಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ‘ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ’ ವೇದಿಕೆ ಹಾಗೂ ‘ಟೆಂಟ್ ಸಿನಿಮಾ’ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೀರ್ತಿಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ‘ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಬ್ಬ’ ಆಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮಮುಖಿ ಚಳವಳಿ, ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹಾಗೂ ರೈತರ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಷ್ಟೇ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರೂ ನೆಲದ ನಂಟನ್ನು ಬಿಡದ ಅವರ ‘ಬೇರು-ರೆಕ್ಕೆ’ ತತ್ವ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹೇಗೆ ದಿಕ್ಸೂಚಿಯಾಗಿವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತವು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದಂತಹ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೇ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಐಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆನ್ನುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾಕಾರರು ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಸಂಯುಕ್ತ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸದೆ ‘ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಒಕ್ಕೂಟ ತತ್ವಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೇ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ನಡುವಣ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ 60ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕಾರವಿರುವವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ-ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಘರ್ಷವಿಲ್ಲದೆ ಸಹಕಾರಾತ್ಮಕವಾದಂತಹ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೇರಿದ ನಂತರ, ಸಹಕಾರಾತ್ಮಕವಾದಂತಹ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಘರ್ಷಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ತೆರನಾದಂತಹ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನವು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ನಾ. ಡಿಸೋಜ ಅವರ ವಿರಚಿತ ‘ಚೆನ್ನಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ಚೆನ್ನಮ್ಮಾಜಿ’ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿ ಕೆಳದಿ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಸಮಯ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟಿಪುರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಣ್ಣುಮಗಳಾದ ಚೆನ್ನಿ, ಅರಸ ಸೋಮಶೇಖರ ನಾಯಕನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಸಮಾಜದ ತಾರತಮ್ಯ ಹಾಗೂ ವಿರೋಧಗಳನ್ನು ದಿಟ್ಟತನದಿಂದ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಂತು ‘ಮಹಾರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮಾಜಿ’ಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ರೋಚಕ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಂತರಿಕ ದ್ರೋಹಿಗಳನ್ನು ಸದೆಬಡಿದು, ಪ್ರಜಾನುರಾಗಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತ ನೀಡಿದ ಆಕೆಯ ಸಾಧನೆಗಳು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ. ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಮಗ ರಾಜರಾಮನಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡಿ, ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಔರಂಗಜೇಬನ ಬೃಹತ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ ಆಕೆಯ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀಯರು ಕೇವಲ ಅಬಲೆಯರಲ್ಲ; ಅವರ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ದೂರದೃಷ್ಟಿ, ಸಂಘಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಪುಣತೆಯು ಅವರನ್ನು ಸಶಕ್ತ ನಾಯಕಿಯರನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸ್ತ್ರೀಪರ ಕಾಳಜಿಯ ಉದಾತ್ತ ಆಶಯವನ್ನು ಈ ಬರಹವು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಲೇಖನವು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಉದ್ದೇಶ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾ, ವಚನಕಾರರು ವಿವಾಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ನೀಡಿದ ಹೊಸ ಮಾನವೀಯ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣ, ಚೆನ್ನಬಸವಣ್ಣ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಸಿದ್ಧರಾಮ ಹಾಗೂ ಕಲಕೇತಯ್ಯ ಮೊದಲಾದ ವಚನಕಾರರ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಾಧನವಲ್ಲ; ಅದು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಸಮಾನತೆ, ಸಹಜೀವನ, ನೈತಿಕತೆ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಕಲಕೇತಯ್ಯನವರ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ತಸಂಬಂಧದ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿ, ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಅಸಮಾನತೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿರುವುದನ್ನು ಶರಣರ ವಿವಾಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಜಾತ್ಯತೀತ, ವರ್ಗಾತೀತ, ವರ್ಣಾತೀತ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾತೀತ ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸಮಾನತೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಿವಾಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಶರಣರು ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ರಕ್ತಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ರೂಪದಂತಹ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಸಂಗಾತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ವಚನಕಾರರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹರಿಹರ ತನ್ನ ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ರಾಜತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮೂಲತಃ ಕವಿ ಹರಿಹರ ರಾಜ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದವನು. ಪ್ರಭುತ್ವ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ ಅನುಭವಿಸಿದವನು. ರಾಜ ಸೇವೆಗಿಂತಲೂ ಹಂಪೆಯ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನ ಸೇವೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಟವೆಂದು ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೊರೆದು ಬಂದವನು. ಈತನ ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೂಡ ರಾಜತ್ವವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದವರೇ. ತೆಲುಗು ಬೊಮ್ಮಯ್ಯ, ಬಾಹೂರ ಬೊಮ್ಮಯ್ಯ, ಶಂಕರದಾಸಿಮಯ್ಯ, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಹೀಗೆ ಹಲವು ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ದಿಕ್ಕರಿಸಿ ಹೋರಾಡಿದವರನ್ನೇ ವಸ್ತು ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಗುಳಿ ಕೇಶಿರಾಜನ ರಗಳೆಯೂ ಒಂದು.
ಕೊಂಡಗುಳಿ ಕೇಶಿರಾಜ ಚಾಳುಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆರನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿ, ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಕಾಯಕ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಶರಣ. ಶಿವಯೋಗಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ ಜಗವೆಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ, ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕಾಯಕ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ, ನೇರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಮಹಾಯೋಗಿ. ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ, ಪ್ರಭುತ್ವದ ದುರಾಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೇ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತುವ ವೀರಶರಣ. ಇಂಥ ಶರಣನ ಬದುಕಿನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹರಿಹರ ತಮ್ಮ ರಗಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಸಿದ. ಎಲ್ಲರೂ ಕೊಂಡಗುಳಿ ಕೇಶಿರಾಜನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕೇಶಿರಾಜನ ವೀರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಶರಣನ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರು ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮನೋಬಲದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ, ಆದಾಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲ್ಯ, ಆಸ್ತಿ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಇದು ಮಹಿಳೆಯರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಹಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು 2007-08ರಿಂದಲೇ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ದೇಶಿತ ಆಯವ್ಯಯ ಮಂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅನುದಾನ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಯು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮಹತ್ವದ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನವು ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯಾದ ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿ ಯೋಜನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೆದೇಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನವು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. 

Karnataka’s Backward Classes (Backward Classes) reservation framework encompasses communities with substantial differences in population, socio-economic conditions, educational attainment, and political representation. Drawing on available findings from the 2015 Socio-Economic and Educational Survey and subsequent reports and public accounts of the Karnataka State Commission for Backward Classes, this article examines disparities between dominant and marginalized Other Backward Classes communities and considers the case for sub-categorization and targeted welfare measures. It also identifies the administrative, political, and constitutional challenges involved in designing a more equitable reservation framework.

Artificial Intelligence (AI) has become very useful thing for people to manage their personal money. This is done by using applications that are powered by AI applications. These applications help people make a budget plan, track their expenses, and save money. This study also wants to know how these applications affect people to plan and make decisions about their savings and personal money.
Quantitative research approach will be adopted to this particular study. Data will be collected from individual users with the help of structured questionnaire. The collected data will then be analyzed using appropriate statistical techniques been applied to achieve the objectives of the study and that also helps answer the research questions.
This study is expected to give us an understanding of how AI affects people, how they manage their money. It will also help us understand why people use AI applications to manage their money. The results of this study may also help banks, companies that make technology and people who make applications to make better AI applications, for their money and help people manage it better.