ಕವಿ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ಮನುಷ್ಯತ್ವದ ಸಹಜ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದವರು. ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ, ಆತ್ಮಕಥನ, ಸದನದ ಸಂವಾದಗಳು, ಭಾಷಣಗಳು, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮಾನತೆಯ ಅನ್ವೇಷಣೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಹಸಿವು, ಅಸಮಾನತೆಗಳೇ ತಮ್ಮ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಯಾಣದ ಮೂಲಧಾತುಗಳು ಎಂದು ಅವರು ಪರಿಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರ ಬದುಕನ್ನು ನೇರ್ಪುಗೊಳಿಸುವ ಜೀವಪರವಾದ ನಿಲುವನ್ನು ಅವರ ಗದ್ಯಬರಹಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 
ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರಯೋಗ ಎರಡು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದೆ. ಒಂದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಾರ್ಗ; ಎರಡನೆಯದು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಎರಡು ಈ ಮಾರ್ಗಗಳು ಭಿನ್ನ ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರ ಮಾರ್ಗಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಚಿಂತನೆ, ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಅನುಭವದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ ಒಂದರೊಳಗೊಂದು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಬಾಬಾಸಾಹೇಬರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಕಡೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 1956 ರಂದು ಬೌದ್ಧರಾದುದು ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಿನಿಕತನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಅನುಭವದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಮನಗಾಣಬೇಕಿದೆ.

ಪ್ರತಿಭಾ ನಂದಕುಮಾರ್ ಅವರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ ಅಸ್ಮಿತೆ, ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವವರ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಹುಡುಕಾಟಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವರ ಕವನಗಳು ಕೇವಲ ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗದೆ, ಅಸ್ಮಿತೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ, ನಾನು ಪ್ರತಿಭಾ ನಂದಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವರ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯರ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗುರುತುಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುವುದು ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ ಆಗಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಎಲೆಮರೆ ಕಾಯಿಯಂತೆ ಬಾಳಿ ಬೆಳಗಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಬಾಳ್ವೆಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದು ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಡಿ.ವಿ.ಜಿ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಬದುಕಿದ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈಚಾರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದವರು. ತಮ್ಮ ʼಜ್ಞಾಪಕ ಚಿತ್ರಶಾಲೆʼ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುರಿತು ಅವರ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಮಗ್ಗಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿರುವ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಹೃದಯರಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿಸುವ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯರಾದವರೆಂದರೆ ಬಂಡಿ ರಸೂಲ್ ಖಾನ್, ಪಿಚ್ಚೆಮೊದಲಿಯಾರ್, ಬೆಂಗಳೂರು ನಾಗರತ್ನಮ್ಮ, ಡಾ. ಗುಂಡಣ್ಣ ಮುಂತಾದವರ ಕುರಿತ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪುನರಾವಲೋಕನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ಲೇಖಕರ ಅಥವಾ ಕೃತಿಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕನ ಮಾಡುವುದೇ ಅಧ್ಯಯನದ ಉದ್ದೇಶ. ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕಾದಂಬರಿ, ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟೀಮನಿಯವರು ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಬಗ್ಗೆಯನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವುದೇ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಬಂಧದ ಉದ್ದೇಶ.

ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಏಳನೇ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇರು ದಿಗ್ಗಜ ಗಿರೀಶ ಕಾರ್ನಾಡ. ಇವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಾಥೇರಾನದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಥೇರಾನ, ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಇವರು ಸಮಕಾಲೀನ ಬದುಕಿನ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪರಂಪರೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಟ್ಟು ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಸ್ತರಗಳನ್ನು ನಾಟಕ ಮೂಲಕವೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.
ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನಾಡರ ಆಗಮನದ ಸಂದರ್ಭ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಂಶ. ಅದು ವಾಸ್ತವ ಮಾರ್ಗದ ನಾಟಕಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾಲ. ಶ್ರೀರಂಗರಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕಕಾರರೇ ಹೊಸ ನಾಟಕಗಳ ರಚನೆಗೆ ತೊಡಗಿದ ಸಮಯ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನಾಟಕಕಾರರ ಕೃತಿಗಳು ಹೊಸ ಸಾಧನೆಯ ದಿಗಂತವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದವು. ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ತುಡಿತ ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಯೋಗ ಕಂಡ ಅವರ ನಾಟಕಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮರುಳುಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಲು ಭಾಷೆ ಒಂದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾದ ಸಾಧನ. ಮಾನವನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಮಾಧ್ಯಮ. ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲು ಮೂಲ ಕಾರಣ. ಭಾಷೆ ಎನ್ನುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಅನಿಸಿಕೆ, ಭಾವನೆ, ಆಲೋಚನೆ, ಸುಖದುಃಖ, ನೋವುನಲಿವು, ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಇತರರ ಮುಂದೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಭಾಷೆಯಷ್ಟೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆ ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮವೇ ಆದರೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಅಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಮೂಹ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಬಳಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡುವವರು ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯೂ ಭಾಷೆಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಬಳಸುವ ಭಾಷೆಯು ಅವನ ಪ್ರದೇಶ, ಪರಿಸರ, ಸಮಾಜ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಪ್ರಭಾವ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅಂತಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ದೂರ, ಎರಡು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು. ಒಂದು ಜಾತಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಗೆ ಇರುವ ದೂರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳಾದ ವರ್ಗ, ಲಿಂಗ, ಅಧಿಕಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವಯಸ್ಸು ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಿನ್ನಾಂಶಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭೇದದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಹೀಗೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಾಮಾಜಿಕ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಭಿನ್ನಾಂಶಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬಹುದು.
ಹೀಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಯಾರೇ ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿ, ಅವರ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಕೆಲವು ಚಹರೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪುರುಷನೋ, ಸ್ತ್ರೀಯೋ ಯಾವ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಹಿನ್ನಲೆ ಏನು? ಈಗ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಇದೇ ಮುಂತಾದ ಅಂಶಗಳು ನಮಗೆ ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಅನ್ಯರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲವು ಭಾಷಾ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅವರ ಭಾಷಾ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಆ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇಂಥವರೇ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಕನ್ನಡ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿ. ನವೋದಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂಲ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹೆಣ್ಣು ವಂಚಿತಳಾಗಿದ್ದನ್ನು, ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಒತ್ತಡಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಹಿಂಸೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕಥೆಗಾರ್ತಿಯರು ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ನೋವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಶೋಷಣೆ, ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕಾಮ ಮೂಲ ಶೋಷಣೆಯ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಶೋಧ ನಡೆಯಿತು. ನವ್ಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದ ಚಿಂತನೆಗಳು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಆಂತರ್ಯದ ಮೂಲಕವೇ ಅವರ ಜಗತ್ತಿನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದವು. ಗಂಡಿನ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಎದೆಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಶರಣತೆಯ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಲೇಖಕಿಯರಾದ ಎಮ್. ಎಸ್‌. ವೇದಾ ಹಾಗೂ ಬಿ. ಟಿ. ಜಾಹ್ನವಿ ಅವರ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಂತರ ದಲಿತ ಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ದಾಟಿ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಬಂಡೇಳುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಿ. ಟಿ. ಜಾಹ್ನವಿ ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ದಲಿತಬಂಡಾಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಧ್ಯೇಯ ಶೋಷಿತಪರ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿದೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಜಾಗೃತಗೊಂಡು ತಾವು ಅನುಭವಿಸುವ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಬೇಕೆನ್ನುವುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಬಂಡೇಳುವ ಪ್ರತಿಗಾಮಿಗಳಾಗಿ, ಶೋಷಿತ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಜನಪದರ ಬದುಕಿನ ಬೇರಿನಿಂದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿರುವಂತೆ ತತ್ವಪದಕಾರರೂ ಕೂಡ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದಲೇ ಬೆಳೆದ ಕವಿಗಳು. ಅವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅನುಭಾವಿಗಳು ಹೌದು. ಆಧ್ಯಾತ್ಮವೇ ಜೀವಾಳವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ತತ್ವಪದಗಳ ಉಗಮ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು.
ತತ್ವಪದಕಾರರು ಒಂದೇ ಒಂದು ಮತಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾದವರಲ್ಲ. ಅವರ ತತ್ವಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಮನೋಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಲು ತತ್ವಪದಕಾರರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಧನವೆಂದರೆ ಅದುವೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ. ಆಡು ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಬಳಸಿ ಅನೇಕ ತತ್ವಪದಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.

ʼತಾಂಡʼ ಶಿರಗಾನಹಳ್ಳಿ ಶಾಂತನಾಯ್ಕ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಕಾದಂಬರಿ. ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಲಂಬಾಣಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಜನರ ಬದುಕುಬವಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಕಥಾವಸ್ತು. ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತೀಕರಣಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಇಲ್ಲಿನ ಕಥನವು ಲಂಬಾಣಿ ಸಮುದಾಯದ ಆಂತರ್ಯದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಗಳು ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತೀಕರಣಗೊಂಡು ಒಂದು ಜನಾಂಗದ ಸುತ್ತಲೂ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅದರಾಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಲಂಬಾಣಿ ಸಮುದಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರೆ ಸಮುದಾಯದ ಬದುಕು, ಕಾಯಕಗಳು ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿವೆ. ವ್ಯಾಪಾರವ್ಯವಹಾರಗಳು, ದುಡಿಮೆಶ್ರಮಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿವಶರಣರ ಕಾಯಕ ತತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರೇರಣೆ ಕನ್ನಡ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮವೆತ್ತಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಮೈಗೂಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವೆಂಬಂತೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಇಂದು 21ನೇ ಶತಮಾನವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮ ಯುಗ ಎಂದು ನಾವು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದೇವೆ. ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಇದೊಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ಷಣದಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಇಂದು ಜನರ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಲಭ್ಯ; ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿವೆ. ವಿಶ್ವದ ಸುದ್ದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕದ ರೀತಿ ನೀತಿಯೇ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮವು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಮಹಿಳೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ದುಡಿಯುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆಕೆ ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಸಮಾಜ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿಗೆ ತಾವೇ ಮಾರ್ಗೋಪಾಯವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ನೇಮಿಚಂದ್ರರವರು ಹಲವು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ, ಅಂಕಣ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನವು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಮರೆಯಲಾಗದಂತಹ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಡಾ. ಈಡಾ ಸ್ಕಡರ್ ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಹಲವಾರು ಆಸಕ್ತಿಕರವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಈ ಲೇಖನವು ವಸುಮತಿ ಉಡುಪ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ಪ್ರಕಾಶ ಕಡಮೆ ಅವರ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರು ಲೇಖಕಿಯರ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಪ್ರೀತಿ, ಒಡನಾಟ, ಸಂಘರ್ಷ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸಬಲೀಕರಣದ ಅನೇಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಓದುಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ. ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಪಾತ್ರಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಲೇಖನ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಲೇಖನವು ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವವಲ್ಲ, ಸಮಾಜದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ರೂಢಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ವಸುಮತಿ ಉಡುಪ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ಪ್ರಕಾಶ ಕಡಮೆ ಅವರ ಕಥೆಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನದ ವಿಕಸನಶೀಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ.

ಕುವೆಂಪು ತಮ್ಮದಲ್ಲದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಎಚ್. ಕಸಿನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಂತೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೊರಳಿದ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ತಿರುವು ಮೂಡಿತು. ಅನಂತರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದ ಬಗೆಗೆ ಕಂಕಣ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕುವೆಂಪು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದವರೆವಿಗೂ ಕನ್ನಡವನ್ನೇ ಉಸಿರಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದಾಗ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕುಲಪತಿಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದ ವೈಚಾರಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಗಜಲ್ ಎಂಬುದು ಅರಬ್ಬಿ ಶಬ್ದ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡುವುದು, ಪ್ರೇಮಮೋಹ ಅನುರಾಗಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಎಂದು ಈ ಪದದ ಅರ್ಥ. ಗಜಲ್ ಅರಬ್ಬೀ ಶಬ್ದವಾದರೂ ಅದು ಅರಬ್ಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಈ ಶಬ್ದ ಇರಾನ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗಜಲ್ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಭಾವಗೀತೆ/ಪ್ರೇಮಗೀತೆ/ಹಾಡು/ಪ್ರಗಾಥ ಎಂಬರ್ಥಗಳಿವೆ. ಗಜಲ್ ಎಂಬ ಪದ ಅರಬ್ಬಿಯಾದರೂ ಈ ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರದ ಮೂಲ ಮಾತ್ರ ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆಯೇ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಇದು ಭಾರತದ ಉರ್ದುವಿಗೆ ಬಂತು. ಹಾಗೆ ಉರ್ದುವಿಗೆ ಬಂದು ಪಾರ್ಸಿಯ ಅನುಕರಣೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಭಾರತೀಯತೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಸಿಕರ ಮನ ಗೆದ್ದು ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಕಾಸದ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಉರ್ದುವಿನ ಮೂಲಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಗಜಲ್‌ಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೂ ಮೋಡಿ ಮಾಡಿದವು. ಗಜಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಮನಸ್ಸುಗಳು ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶವಾಗಿ ಒಂದಾಗುವ ರೀತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿವೆ. ನಾಡಿನ ನುಡಿಯ ಮಿಡಿತಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸದೆ ಇದ್ದರೂ, ಅಂತರಂಗದಿಂದ ಉದಯಿಸಿದ ಭಾವಗೀತೆಗಳಂತಿವೆ. ಗಜಲ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆಯನ್ನು ಬರೆದ ಶಾಂತರಸರ ಪ್ರಕಾರ “ಜಗತ್ತಿನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಜಲಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಗಜಲ್ ಉರ್ದು ಕಾವ್ಯದ ಕೆನೆ; ಘನತೆ, ಗೌರವ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಳ ಪ್ರತೀಕ. ಗಜಲ್ ಪ್ರೇಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ, ರಸನಿಧಿ, ಬದುಕಿನ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ; ಆತ್ಮಾನಂದದ ತಂಬೆಳಕು.” ಗಜಲ್‌ಗಳು ಸಹೃದಯಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಮುಖ್ಯಕಾರಣವೇ ವಿರಹದ ನೋವಿನಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷನ ಚಮತ್ಕಾರದ ಮಾತುಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೆಣ್ಣಿನ ಸೆಳೆತದ ಕುರಿತು ಗಜಲ್ಕಾರರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಸಂಗತಿಗಳು ಎಂತವರನ್ನು ಓದಲು ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಗದ್ಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಗಜಲ್‌ಗಳು ದೊರೆತರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪದ್ಯ ಬಂಧದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರೇಮ ಒಂದೇ ಗಜಲ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಡಂಬರಗಳ ಕುರಿತು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಗಜಲ್‌ಗಳು ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಸಮಾಜ ತಿದ್ದುವಲ್ಲಿ ಗಜಲ್‌ಗಳ ಕೊಡುಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.

Economics is a mother of commerce. Today Commerce plays a very important role in economic development. It constitutes a fundamental element in achieving success throughout the economic spectrum. Commerce has gained such importance because activities relating to commerce are also affected when the business cycle is going well. Through commerce exposed to the environment of the business world. It enables the importance of spreading economic ideologies while making business decisions. It makes them conscious of social, economic, and political problems. Commerce plays a vital role in the distribution of goods and services. Production inherently requires consumption. To facilitate this, an effective distribution channel is essential. Commerce fulfils this role by creating a market for surplus products. This has not only expanded global markets but also accelerated the exchange of goods and services within local markets worldwide. It is well-established that robust commercial activity significantly contributes to a nation’s economic growth. In this context this paper concentrates the Role of commerce in Indian economic development. Identical objectives this paper includes. 
To analyse the GDP Growth Rate in India, to discuss about Economic Development strategies in India and to study the Importance and Role of commerce in economic development. This paper based on secondary data sources. This paper found that today commerce plays a significant role in development of Indian economy. India is the world’s 10th-largest importer and the 8th-largest exporter. India has been a member of the World Trade Organization since 1 January 1995. It ranks 63rd on the ease of doing business index and 40th on the Global Competitiveness Index. India’s GDP growth rate since 2000 to 2023 highest in the year 2010 (8.49%) and lowest in the year 2008 (3.08%). Economics and commerce are different disciplines but there is a inter relationship between both. Commerce plays a significant role in Indian economic development.it helps uplifting standard of living of the country’s people, it helps to increasing the employment. It supports to the economy for the increasing of external Business i.e., Import and export. Economic development is vast areas covered and depends on the community live in and social welfare but commerce covered on business profit oriented. Today economic development highly depends on commerce activities. 

This paper discusses the impact of digital health technologies on tele medicines and focuses on the need for regulatory interventions. Tele medicine segment is emerging as the primary player of health care sector. Digital health technologies are benefitting the rural and underserved population of India through remote consultations, personalised care, efficient monitoring, tailored treatment plans and real time tracking of patient health metrics leading to better disease management. Besides, it is also transforming the health care delivery system by making health care access easier and personalised. Tele medicine health providers are providing health care solutions. Due to its Increased accessibility, enhanced patient experience, personalised care, Improved health outcomes and Cost savings, it has become popular both in Urban and rural localities. The national digital health Mission and tele medicine practice guidelines along with platforms like the National Tele medicine portal are fostering adoption and integration. There are several challenges and barriers to tele medicine segment including Digital divide, Digital literacy, Regulatory frame works, Infrastructure needs, Data security management issues. There is a need for Infrastructure investment to ensure equitable access especially in underserved areas. Besides, policy Regulations needs to be prioritised. Policy makers need to generate supportive regulations which support in ensuring patient’s safety and privacy. There is also a need for private health care providers to simplifying user centred technology focusing on creating intuitive and accessible platforms to support diverse users including those with minimum digital knowledge and minimum digital access.

Indian agriculture transitioned from analogue systems toward digitally enabled ecosystems, with Artificial Intelligence (AI) and allied technologies—remote sensing, drones, IoT, machine learning, and decision-support systems—emerging as critical enablers of crop planning, resource optimisation, and risk management. Policy initiatives such as the Digital Agriculture Mission, Agri-Stack, and Krishi DSS laid the foundation for a digital public infrastructure (DPI), while regulatory reforms like Drone Rules liberalisation and the Kisan Drone scheme catalysed service-led adoption models through FPOs and Custom Hiring Centres. On-ground applications demonstrated measurable benefits: fertiliser and pesticide savings of 10–20%, water savings of up to 30%, and yield uplifts of 5–15% in pilot crops. Parallelly, investment avenues expanded significantly. Institutional agricultural credit touched a historic ₹25.1 lakh crore in FY 2023–24, though skewed towards southern states. Kisan Credit Card borrowings rose sharply, and collateral-free lending limits were enhanced to support smallholders. Venture funding in agri-tech, however, followed a boom-and-bust cycle, peaking at $802 million in 2022 before declining by 78% in 2023, reflecting investor caution. Public investment under PMKSY and RKVY bolstered infrastructure with mega food parks, cold chains, processing clusters, and direct support to more than 1,700 agri-startups.
Despite these advances, structural challenges persist: fragmented landholdings, poor digital literacy, limited rural connectivity, and gaps in data quality hinder AI scaling. The next phase (2025–2030) will hinge on completing digital registries, strengthening model marketplaces, enabling outcome-linked finance, and upgrading value chains. The period underscores a dual narrative—investment-led growth and technology adoption—tempered by systemic constraints.

This paper discusses the factors impeding the access to health care in rural Indian societies and spotlights the policy implications. Rural communities in India suffer from several hazards in getting proper and timely health care support. These lapses are negatively impacting the Indian rural population as there is a constant increase in maternal mortality, mal nutrition, infant mortality etc despite government emphasis on rural health care sector. Indian Rural population are already suffering from financial constraints owing to the agricultural pressures. Adding to the health care costs is making them further impoverished. It is also studied that number of Indians pushed below the poverty line due to the increasing health care costs was more than three times greater in rural areas than in urban areas. Health care expenditures are considered as the primary cause of poverty in rural India. The lack of public health care infrastructure is pushing rural people towards private health care systems in urban centres. The private health care amenities are not only expensive but are mainly urban centred. This is leading rural people to migrate to urban cities. Hence a need to review rural health care schemes and policies arises. There is a need to bring transformation in current rural health issues through addressing basic problems which can include expansion of small hospitals into less populated rural areas, formation of women health clinics, use of technology to expand rural health care reach etc.

This study investigates feminism and women empowerment in Karnataka through a sociological framework, emphasizing both empirical data and theoretical perspectives. The research adopts a mixed-methods approach, combining quantitative surveys with qualitative interviews and focus group discussions to capture the multi-dimensional realities of women’s lives. A stratified random sampling technique is employed to ensure representation across rural–urban divides, caste groups, and socio-economic classes. Quantitative data focuses on literacy rates, labor force participation, political involvement, and access to health and education, while qualitative narratives explore perceptions of gender roles, challenges of patriarchy, and aspirations for equality. Secondary sources, including government reports, census data, and scholarly works, provide contextual support and enable comparative analysis. Data analysis involves statistical techniques for quantitative findings and thematic coding for qualitative insights. The study reveals significant progress in education and political participation of women in Karnataka, alongside persisting challenges such as wage gaps, gender-based violence, and limited decision-making power in households.
The research concludes that empowerment is a social process shaped by feminist movements, state policies, and grassroots initiatives, highlighting the need for culturally sensitive, gender-inclusive strategies to achieve holistic development.

A lasting end to the Israeli-Palestinian conflict can only come through a two-State solution. one that starts with Palestinian freedom and leads to shared peace and security in the region, or one that continues denying this freedom and dooms the region to endless conflict. “Israel should no longer entertain the illusion that there is somehow a third path whereby it can choose continued occupation and colonialism and apartheid and somehow still achieve regional peace and security.” The ceasefire and a renewed vision of a two-State solution are critical for preventing the proliferation of extremism and extremist ideologies, urging to start preparing an international peace conference “to address all the puzzle pieces of a two-State solution in a comprehensive manner”. 

India has emerged as a global economic powerhouse, boasting the world’s fifth-largest economy. With a GDP projected to reach $15 trillion by 2030, India aims to become the third-largest economy globally. This remarkable growth trajectory is driven by a mixed economy model, where the public and private sectors coexist. Historically, agriculture has been the backbone of the Indian economy, supporting a significant portion of the population. However, the focus has gradually shifted towards technological advancements, as evident in initiatives like Digital India and the adoption of Artificial Intelligence (AI). These advancements aim to modernize various sectors, improve efficiency, and enhance overall economic competitiveness. Despite impressive growth, India faces several challenges, including poverty, income inequality, unemployment, and environmental concerns. Unemployment, in particular, remains a significant hurdle. While AI offers immense potential for economic growth and innovation, its impact on employment in developing countries like India remains a complex issue. AI can automate tasks, improve decision-making, and create new job opportunities. However, it also poses risks such as job displacement, the need for reskilling, and the exacerbation of existing inequalities. The fear is that AI may disproportionately impact low-skilled workers in developing countries, leading to further job losses and social unrest. Therefore, India needs to carefully navigate the AI revolution. While embracing AI’s potential for economic growth, it is crucial to mitigate the potential negative impacts on employment. This requires proactive measures such as:: Equipping the workforce with the necessary skills to adapt to an AI-driven economy, Providing support to those who may lose their jobs due to automationandensuring that AI technologies are developed and deployed responsibly, considering their social and ethical implications.By strategically leveraging AI while addressing its potential downsides, India can harness the power of technology to drive inclusive and sustainable economic growth, ensuring that the benefits of progress are shared by all its citizens.This article looks at the employment situation in India, AI impact on employment and explains AI and Employment in global level and India. This paper based on secondary sources. The findings of this study contribute to the understanding of the AI impact of modern digital technologies on the employment generation in India as well as people in developing countries. Indian Employment growth rate is very low and Unemployment rates are declining recent years. AI benefit for developed countries, not for developing countries. Developing countries already having unemployment problems and high population density. So AI negatively impact in developing countries like India. Because the Indian economy has not able to create enough remunerative jobs in the non-farm sectors for new educated youth labour force jobseekers, which is reflected in the high and increasing unemployment rate.” In Indian context AI benefit take long term on employment generation. 

This paper focuses on the factors influencing the rural urban migration and discusses their impact on rural societies. The rural urban migration impacts rural societies through demographic shifts. Increasing rural urban migration is leading to increase in aging population and labour shortages in rural areas. Even though several other countries have witnessed reduction in poverty through urban migration but in India the migration has resulted in creating rural disparities, economic, challenges and social issues. This also leads to a decline in traditional occupations and livelihoods. Another big impact from migration is the fear of losing traditional customs, cultural practices, local dialects and region specific folk arts. Further, the migration is leading to strain on urban infrastructure and urban way of life. Besides, urban unemployment and rise of urban slums is an added impact. Socially this migration is impacting the society negatively as there is a high rise in societal inequality and cultural erosion. Policies addressing the retention of rural youth have failed and governments are considering new schemes for rural youth. But, there is a necessity to readdress the issue with a broader perspective which could offer long term solution to the issue. Community stakeholdership and corporate social responsibility collaboration will assist in making farm sector more supportive to Indian rural economy.