ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಮೂಲ ಸೆಲೆಯಾದ ಕೃಷಿಯು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಬದುಕು, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಮುಂತಾದ ಶರಣರು ಕೃಷಿಯ ಪರಿಕರಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ರೂಪಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕನಕದಾಸರ 'ರಾಮಧಾನ್ಯ ಚರಿತೆ' ರಾಗಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರಿದರೆ, ತತ್ವಪದಕಾರರು ಕೃಷಿ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ತತ್ವಬೋಧನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು, ಬೇಂದ್ರೆ ಮುಂತಾದ ಕವಿಗಳು ರೈತನನ್ನು 'ನೇಗಿಲ ಯೋಗಿ' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಒಂದೇ ನಾಣ್ಯದ ಎರಡು ಮುಖಗಳಿದ್ದಂತೆ ಎಂಬ ಆಶಯ ಲೇಖನದಲ್ಲಿದೆ.Keywords: ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಚನ ಚಳುವಳಿ, ನೇಗಿಲ ಯೋಗಿ, ಕೃಷಿ ಶಾಸ್ತ್ರ.

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇಸಿ ಭಾಷೆಯ ಸೊಗಡನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರು ರಚಿಸಿದ ತತ್ವಪದಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ತತ್ವಗಳ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹುಚ್ಚುನಾಯಿ, ಮಂಗ, ಗಿರಣಿ ಮುಂತಾದ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ಗಹನವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಶರೀಫರು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗ, ದೇಸಿ ಶಬ್ದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಅನ್ಯೋಕ್ತಿ ವಿಧಾನಗಳು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾದ ವೇದಾಂತವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿಡುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯಂತ್ರಗಳಾದ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.

ಮಾನವನ ಬದುಕನ್ನು ಹಸನುಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದಾದುದು. ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಅಹಿಂಸಾ ತತ್ವದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಚಳುವಳಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಆಶಯದವರೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕಾಯಕ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ರಹಿತ ಸಮಾಜದ ಕಲ್ಪನೆ, ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ತಾಳ್ಮೆಯ ಸಂದೇಶಗಳು ಸಮಾಜವನ್ನು ತಿದ್ದುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ತತ್ವಪದಕಾರರು ಆಡಂಬರದ ಬದುಕನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಅಂತರಂಗ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಸರ್ಪಭೂಷಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳಂತಹ ತತ್ವಪದಕಾರರು ಡಾಂಭಿಕ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಮನುಷ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ, ಜೀವನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಘವೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲರ ‘ತೇರು’ ಕಾದಂಬರಿಯು ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದವರೆಗಿನ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ರಾಜಕಾರಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಸಗತಿಯ ವೈಭವ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ‘ತೇರು’ ಎಂಬ ಪ್ರಬಲ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ಶೋಷಣೆ, ರಕ್ತತಿಲಕದಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಳುವ ವರ್ಗ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾದಂಬರಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಗೊಂದಲಿಗರ ಗಾಯನದ ನಿರೂಪಣಾ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದು ಬಂದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೌಢ್ಯಗಳನ್ನು ಲೇಖಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಬದಲಾದರೂ, ಶೋಷಣೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಣಯ, ವಿರಹ ಮತ್ತು ಸಾಂಸಾರಿಕ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ತೌಲನಿಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ತಮಿಳು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಮನಸ್ಥಿತಿ, ಪತಿಯ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲುವ ಪತ್ನಿಯ ವೇದನೆ ಮತ್ತು ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಕನ್ನಡದ ಜನಪದರ ಬಾಯಲ್ಲಿನ ಹಾಡುಗಳ ಭಾವಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ. ಭಾಷೆ ಬೇರೆಯಾದರೂ ದ್ರಾವಿಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಸಹಜ ಭಾವನೆಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಹಿತ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳು ಬದಲಾದರೂ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎರಡೂ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ.

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣರಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಗರ ಚೌಡಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ನೇರ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠುರ ವಾದಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಬಿಗನಾಗಿದ್ದರೂ, ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಭಾವಿಯಾಗಿದ್ದ ಇವರು, ಸಮಾಜದ ಡಾಂಭಿಕತೆ, ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಮೌಢ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರಿಯದ ಗುರು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಕುರುಡರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ, ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಮತ್ತು ನೈಜ ಭಕ್ತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿನ ಭಾಷೆ ಹರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಒರಟು ಎನಿಸಿದರೂ ಸತ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಲೇ, ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಿಸುವ ಅಂಬಿಗನಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನ ಕಲುಷಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಚೌಡಯ್ಯನವರ ವೈಚಾರಿಕ ನಿಲುವುಗಳು ಮತ್ತು ವಚನಗಳು ಹೇಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖಕಿ ಸುಧಾಮೂರ್ತಿಯವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. 'ಮಹಾಶ್ವೇತೆ', 'ಅವ್ಯಕ್ತ', 'ಡಾಲರ್ ಸೊಸೆ' ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ. ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಸಮಸ್ಯೆ, ಗಂಡು ಮಗುವಿನ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹ, ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಮಹಿಳೆ ಅನುಭವಿಸುವ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಲೇಖಕಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೇಲಿನ ಶೋಷಣೆ ಇನ್ನೂ ಬದಲಾಗಬೇಕಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜೀವನಶೈಲಿಯು ದಾಂಪತ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸುಧಾಮೂರ್ತಿಯವರ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಹೊನ್ನಾಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳನ್ನು ಭಾಷಾವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಾಸನಗಳು ಕೇವಲ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲದೆ, ಭಾಷೆಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಆಕರಗಳಾಗಿವೆ. ಬಿ.ಎಲ್. ರೈಸ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಎಪಿಗ್ರಾಫಿಯಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಸರುಗಳ ನಡುವಿನ ಶಾಬ್ದಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವರಗಳು, ವ್ಯಂಜನಗಳು, ಅನುನಾಸಿಕಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹೊನ್ನಾಳಿ, ಐನೂರು, ನ್ಯಾಮತಿ ಮುಂತಾದ ಊರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳನಾಮಗಳು ಬಹುತೇಕ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಮೂಲದವು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಿದೆ.

తెలుగు సాహిత్యంలో వచన కవితా ప్రక్రియలో దీర్ఘకావ్యాలకు విశిష్ట స్థానం ఉంది. తిక్కన కాలం నాటి దీర్ఘ వచనాల నుండి ఆధునిక యుగంలో సామాజిక ప్రయోజనం ఆశించే బలమైన ప్రక్రియగా ఇది పరిణామం చెందింది. జూలూరు గౌరిశంకర్ రాసిన ఎలియస్, పాదముద్ర, నా తెలంగాణ వంటి రచనలు ఈ కోవలో ప్రముఖమైనవి. రైతుల ఆత్మహత్యలు, కరువు కాటకాలు, పాలకుల నిర్లక్ష్యం మరియు బహుజన రాజ్యాధికార ఆకాంక్షలను ఈ దీర్ఘకవితలు ఇతివృత్తంగా చేసుకున్నాయి. సామాజిక రుగ్మతలను ప్రశ్నిస్తూ, అట్టడుగు వర్గాల వెతలు, దళిత, స్త్రీవాద కోణాలు మరియు తెలంగాణ ఉద్యమ ఆవశ్యకతను ఈ రచనలు శక్తివంతంగా చిత్రించాయి. కవి తన సాహిత్యం ద్వారా పీడిత ప్రజల పక్షాన నిలబడి వ్యవస్థలోని లోపాలను ఎండగట్టారు.

ప్రాచీన కావ్య అవతారికల స్థానంలో ఆధునిక సాహిత్యంలో పీఠికలు ఒక ప్రత్యేక ప్రక్రియగా రూపుదిద్దుకున్నాయి. ఆంగ్ల సాహిత్య ప్రభావంతో తెలుగులోకి వచ్చిన పీఠిక, గ్రంథంలోని గుణదోషాలను విశ్లేషించడమే కాకుండా విమర్శనా రంగాన్ని విస్తృతం చేసింది. తెలంగాణ అస్తిత్వ ఉద్యమ సమయంలో వచ్చిన కవిత్వానికి ఈ పీఠికలు బలమైన పునాదిని, మార్గనిర్దేశాన్ని అందించాయి. మలిదశ ఉద్యమ కవిత్వాన్ని ప్రజల్లోకి తీసుకువెళ్లడంలోనూ, సమాజాన్ని చైతన్యపరచడంలోనూ ఇవి కీలక పాత్ర పోషించాయి. ప్రాంతీయ అస్తిత్వం, భాషాభిమానం, మరియు సామాజిక సమస్యలను ప్రతిబింబిస్తూ, రచయితలు తమ అంతరంగాన్ని ఆవిష్కరించడానికి, అసమానతలను ప్రశ్నించడానికి పీఠికలను వేదికగా చేసుకున్నారు. ఇవి తెలంగాణ సాహిత్య విమర్శను మరింత పటిష్టం చేశాయి.

ആശയവിനിമയരംഗത്ത് ഭാഷ കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്ന മാധ്യമമാണ് ചിത്രങ്ങൾ. ഗുഹാചിത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി ആധുനിക ഡിജിറ്റൽ സാങ്കേതികവിദ്യ വരെ എത്തിനിൽക്കുന്ന ഫോട്ടോഗ്രാഫി, ജേർണലിസം മേഖലയിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. വാർത്തകൾക്ക് വിശ്വാസ്യതയും വ്യക്തതയും നൽകുന്നതിൽ ഫോട്ടോകൾക്ക് നിർണ്ണായക പങ്കുണ്ട്. സാങ്കേതിക വിദ്യയുടെ വളർച്ച, ക്യാമറകളുടെ പരിണാമം, വാർത്താവിതരണത്തിൽ ഫോട്ടോകളുടെ പ്രാധാന്യം എന്നിവ ഇവിടെ വിശകലനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ഒരു ചിത്രം വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ തൽക്ഷണം ആശയങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുകയും, വാർത്താ വായനയെ കൂടുതൽ ആയാസരഹിതവും ആകർഷകവുമാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. ഫോട്ടോജേർണലിസത്തിന്റെ ചരിത്രം, വികാസം, പത്രപ്രവർത്തനത്തിൽ അത് വഹിക്കുന്ന പങ്ക് എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള സമഗ്രമായ പഠനമാണ് ഈ ലേഖനം.

എം. കുഞ്ഞാമന്റെ 'എതിര്' എന്ന ആത്മകഥയെ മുൻനിർത്തി ദളിത് ആത്മകഥാസാഹിത്യത്തിലെ അനുഭവങ്ങളെയും കർത്തൃത്വത്തെയും ഈ പഠനം വിശകലനം ചെയ്യുന്നു. സവർണ്ണ-ഫ്യൂഡൽ മൂല്യബോധങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട്, ദാരിദ്ര്യവും ജാതീയമായ അടിച്ചമർത്തലുകളും നിറഞ്ഞ ഭൂതകാലത്തെ കുഞ്ഞാമൻ എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമായ പ്രതിരോധമായി മാറ്റുന്നുവെന്ന് ഇവിടെ പരിശോധിക്കുന്നു. വ്യക്തിപരമായ അനുഭവങ്ങൾക്കപ്പുറം, സമൂഹത്തിലെ അസമത്വങ്ങൾക്കെതിരെയും ഇടതുപക്ഷ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ പോരായ്മകൾക്കെതിരെയും ഉയർന്നുവരുന്ന ഒരു ആധുനിക കർത്തൃത്വത്തെ ഈ കൃതി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. ദളിത് വിഭാഗങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യവും അധികാര പങ്കാളിത്തവും ഊന്നിപ്പറയുന്ന കുഞ്ഞാമന്റെ ചിന്തകൾ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ആത്മകഥ എന്നത് കേവലം വ്യക്തിജീവിത വിവരണമല്ല, മറിച്ച് സാമൂഹിക മാറ്റത്തിനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആയുധമാണെന്ന് ഈ ലേഖനം സമർത്ഥിക്കുന്നു.

Basavanna, a 12th-century social reformer and philosopher, revolutionized Indian society through his doctrine of 'Kayaka' (Work is Worship) and 'Dasoha'. Rejecting blind rituals and caste-based discrimination, he established the 'Anubhava Mantapa,' a spiritual parliament that promoted equality, free thinking, and dignity of labor. His Vachanas, written in the common man's language, emphasize internal and external purity, treating work as a path to spiritual salvation ('Kayakave Kailasa'). By advocating for gender equality and the eradication of untouchability, Basavanna's teachings laid the foundation for a progressive, democratic, and egalitarian society based on human values and self-reliance.

The present study experimentally investigated to understand the challenges that the female psychologists face in guiding and counseling women in understanding the selfconcept in stereotyping and individual differences. Female psychologists (N=60) were been interviewed who has more than 10-yearexperience in the field of counseling. This research specifies more on what their understanding on gender stereotyping, their representation and representation of women in portrayal of gender based social roles. Research questions that extensively discussed among the psychologists are the socialization experiences that women experience while counseling, identify aspects of own socialization as a female guiding and counseling other women, did she able to help and support women in psychological need. What happened in situations when women crossed gender rules, psychological and emotional stress? Research methods used in the present study was in analyzing direct communication with the psychologists, their case reports and text analysis and unobstructive observation and case studies. The findings of the study emphasized that women had been given gender identity and self-perceptions in their childhood having an impact on their self-esteem and conflicts in their life. The female psychologists faced lots of challenges in remolding the personality traits such as removing aggression, prosocial behavior, inferentiality, emotionality and moral reasoning.

Colonial history and the Criminal Tribes Act of 1871 marginalized the transgender community in India, stripping them of their pre-colonial dignity. Analyzing the autobiographies of Living Smile Vidya, Laxmi Narayan Tripathi, and Manabi Bandyopadhyay, the study explores the intersection of gender, caste, and regional culture in shaping transgender identities. While sharing common struggles of social exclusion and trauma, these narratives diverge based on the authors' specific socio-cultural backgrounds—Dalit, Brahmin, and Bengali contexts respectively. These life stories serve as powerful tools of 'Body Politics,' asserting agency and demanding social integration, thereby challenging the heteronormative structure of postcolonial Indian society.

मृदुला सिन्हा द्वारा रचित उपन्यास 'सीता पुनि बोली' पौराणिक नारी चरित्र सीता को आधुनिक नारी चेतना और प्रतिरोध के स्वर के रूप में पुन: व्याख्यायित करता है। पारंपरिक अबला नारी की छवि को तोड़ते हुए, यह रचना सीता को एक स्वाभिमानी, तर्कशील और शक्ति-संपन्न व्यक्तित्व के रूप में स्थापित करती है। वनवास, अग्निपरीक्षा और परित्याग जैसी विषम परिस्थितियों में भी सीता का आत्मबल और उनका एकाकी मातृत्व संघर्ष यहाँ प्रमुखता से उभरा है। पितृसत्तात्मक समाज के निर्णयों पर प्रश्नचिह्न लगाती हुई सीता, आधुनिक भारतीय नारी के लिए स्वाभिमान और सशक्तिकरण की एक नई प्रेरणा बनकर सामने आती हैं।