ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯನವರ ಏಕೈಕ ಕತೆ ‘ಮತಾಂತರ’ವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟಿರುವ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದಲಿತರ ದೈನಂದಿನ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಪಟ್ಟಣ ಸೇರುವ ದಲಿತ ಯುವಕರು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಜಾತಿಯ ನೆರಳಿಗೆ ಸಿಲುಕುವ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಕತೆಯು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಹಕ್ಕಿನಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ದಲಿತರು, ಜಾತಿಯ ಅವಮಾನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತಾಂತರಗೊಂಡರೂ ಅವರ ಮೂಲ ಜಾತಿಯ ಗುರುತು ಬೆಂಬಿಡದೆ ಕಾಡುವ ದುರಂತವನ್ನು ಕತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಆದರ್ಶವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕಿಂತ, ಹಳ್ಳಿಗಳ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಮತಾಂತರದ ಮಿತಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ವಾಸ್ತವಿಕ ನಿಲುವೇ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಉಪಲಬ್ಧ ಕೃತಿಯಾದ ‘ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ’ವನ್ನು ಕೇವಲ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಪರಿಭಾವಿಸದೆ, ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆ, ಭಾಷೆ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದಸ್ಸು, ಇತಿಹಾಸ, ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃತ್ವದ ಹಿಂದಿನ ವಾಗ್ವಾದಗಳು, ಕಾವ್ಯಮಾರ್ಗಗಳ ವಿವೇಚನೆ ಮತ್ತು ಅರಿಸಮಾಸದಂತಹ ಭಾಷಿಕ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿಯಿಂದ ಗೋದಾವರಿಯವರೆಗಿನ ನಾಡಿನ ವಿಸ್ತಾರ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಗುಣಸ್ವಭಾವ, ಬೆದಂಡೆ-ಚತ್ತಾಣಗಳಂತಹ ದೇಸಿ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಕವಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಗಡಿ-ಜಲ ವಿವಾದಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾಷಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಇಂದಿನ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದ ಓದು ಹೇಗೆ ಸಮಕಾಲೀನ ವಾಸ್ತವಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವರ್ತಮಾನದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮೌಲಿಕ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

ಬಂಜಾರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವು ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕ ಹಾಗೂ ಅಲೆಮಾರಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸನಾತನ, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಕ್ರೈಸ್ತ, ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಮುಂತಾದ ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಧರ್ಮಸಂಕರಗೊಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ವಲಸೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗಳು, ಬಡತನ ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾನೂನುಗಳು ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಅನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ‘ಢಾಢಿ’ಗಳಂತಹ ಉಪಪಂಗಡಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಸ್ಮಿತೆ ಹಾಗೂ ಮತಾಂತರದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೀಸಲಾತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೇಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಲೇಖನವು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

1970-80ರ ದಶಕದ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾವಾದಿ ನೆಲೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಾ ನಂದಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ಲಲಿತಾ ಸಿದ್ಧಬಸವಯ್ಯ ಅವರ ಕವಿತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಭಾ ಅವರ ‘ನಾವು ಹುಡುಗಿಯರೇ ಹೀಗೆ’ ಕವಿತೆಯು ನಗರ ಕೇಂದ್ರಿತ, ತೀವ್ರ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣಿನ ಸಂಕಟಗಳಿಗೆ ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಲಲಿತಾ ಅವರ ‘ನಾವು ಹೆಂಗಸರೇ ಹೀಗೆ’ ಕವಿತೆಯು ದೇಸಿ ಸೊಗಡಿನೊಂದಿಗೆ ಜೈವಿಕ ವಾಸ್ತವಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ದ್ವೇಷದ ಬದಲು ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಕುಟುಂಬದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ತಾತ್ವಿಕತೆಯಿದೆ. ಒಂದೇ ಆಶಯವನ್ನು ಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹಾಗೂ ಭಾಷಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿರುವ ಈ ಕವಯಿತ್ರಿಯರ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕ್ರಮಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ನೋಟವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೋಲಾರ-ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಗಡಿಭಾಗದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಪದ ಕಲಾಪ್ರಕಾರವಾದ ‘ಕೇಳಿಕೆ’ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾಲ್ಯದ ರೋಚಕ ನೆನಪುಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಳಿಕೆಯ ತಾಲೀಮು, ವೇಷಭೂಷಣ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಊರಿನ ಜನರ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಪ್ತವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ‘ಕೇಳಿಕೆ’ ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಹಳಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಇದು ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡ ಮೂಲದ ಕಲೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಈ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ಹಿಂದಿರುವ ಪುರುಷಾಧಿಪತ್ಯದ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಈ ಕಲೆ ನಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಲೇ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣಯುಗವು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮಹತ್ವದ ಘಟ್ಟ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿನಿಷೇಧಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಲಿಂಗ ಜಾತಿಯ ಮಿಥ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯದ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಬದುಕಿನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಶೋಷಿತರ ಉದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಶರಣರ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ‘ಅಲೆಮಾರಿಯ ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ಮಹಾನದಿ ನೈಲ್‌’ ಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನವಾಗಿರದೆ, ಅಂಡಮಾನಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಾಸ್ತವಗಳ ತೀಕ್ಷ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ವರ್ಣನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಹಡಗುಯಾನದ ಏಕತಾನತೆ, ಸಹಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಬಡತನದಂತಹ ಜಾಡ್ಯಗಳನ್ನು ಲೇಖಕರು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಝರವಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಮೇಲಿನ ಆಧುನಿಕತೆಯ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ವಂಡೂರಿನ ಹವಳದ ದಂಡೆಗಳ ಜೈವಿಕ ವಿಸ್ಮಯ ಹಾಗೂ ಅಂಡಮಾನಿನ ಅನನ್ಯ ಜಾತ್ಯತೀತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕಾಳಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವರ್ತಮಾನದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಈ ಕೃತಿಯು ಇಂದಿಗೂ ಹೇಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದುಗ್ಗೇನಹಳ್ಳಿ ಸಿದ್ದೇಶ ಅವರ ‘ಗುರುವಿನ ಜೋಳಿಗೆ’ ಕವನ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿನ ಆಯ್ದ ಕವಿತೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾಂಪತ್ಯದ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪತ್ನಿಯನ್ನು ‘ಸಖಿ’ ಎಂದು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸುವ ಈ ಕವನಗಳು, ಗಂಡ-ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರೀತಿ, ತ್ಯಾಗ, ನಿರಹಂಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಹನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಗುಣ ಈ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ‘ಮಾಘಮಾಸ’, ‘ಸಖಿಯ ಹಾಡು’, ‘ಜೊತೆಗಾತಿ’ ಮುಂತಾದ ಕವನಗಳನ್ನು ಕುವೆಂಪು, ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ, ಕೆ.ಎಸ್. ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಅವರ ಕಾವ್ಯಮಾದರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಾಂಪತ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ವಿವಾಹದ ಬಂಧವಲ್ಲ, ಅದು ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಸೆಯುವ ಸಮರಸದ ಬದುಕು ಎಂಬ ಉದಾತ್ತ ಆಶಯವನ್ನು ಕವಿಯ ಕಾವ್ಯದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಯ, ಕಾಯಕಗಳ ನಡುವೆ ಅನೂಹ್ಯವಾದ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೇ ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಪನೆ, ಕ್ರಿಯೆ, ಅನುಭೂತಿಗಳಿಗೂ ಮೂಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗಳು ದೇಹ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ಕುರಿತು ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಚನಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದೇಹ ಮೀಮಾಂಸೆ ಎಂಬುದು ಬದುಕಿನ ಮೀಮಾಂಸೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ದೇಹ ಆತ್ಮಗಳು ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು 205 ವಚನಕಾರರ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಜನ್ಮಾಂತರಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುಳ್ಳು, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕ, ಶಿವಭಕ್ತ ಅಲ್ಲದವನು ನಾಯಿ ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊಗುತ್ತಾನೆ, ನಾಯಿ ಜನ್ಮ ಎಂಬ ಮಾತು ಕಂಡರು ಇವರು ಜನ್ಮಾಂತರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತರೆ. ಆತ್ಮ ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯ ದೇಹವಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವು ವಚನಕಾರ/ಕಾರ್ತಿಯರದಲ್ಲ. ದೇಹದಾನುಭವವೇ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಕಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ಚನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ್ನು ಕೂಡಲಿ ಎಂಬ ಅಕ್ಕನ ಮಾತು, (ಕೂಡಿ ಒಪ್ಪಚ್ಚಿಯಾಗಬೇಕು, ಭಕ್ತಿಯ ಮಾಡಿದಡೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜನ್ಮ ದೊರೆವುದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಮಾತು, ಇಂದ್ರಿಯ ಬಿಟ್ಟು ಕಾಯವಿರದು, ಕಾಯವ ಬಿಟ್ಟು ಇಂದ್ರಿಯವಿರದು ಎಂತು ನಿಃಕಾಮಿ ಎಂಬೆ, ಎಂತು ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂಬೆ) ಭಕ್ತಿ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣ ಕಂಬನಿಯಾಗಿ, ಗಂಟಲು ಗದ್ಗದವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವ ಸ್ವರೂಪದ ವಚನ, ಶರಣಸತಿ/ಲಿಂಗಪತಿ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ದೇಹದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಹೇಳುವಂಥದ್ದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ವಚನಕಾರ/ ವಚನ ಕಾರ್ತಿಯರು.

ತ್ರಿವೇಣಿಯವರು ಒಬ್ಬ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಲೇಖಕಿಯಾಗಿ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಸ್ಥಾನ-ಮಾನಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗೆ ಪುರುಷರ ಧೋರಣೆಗಳನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೀಲ ಅಥವಾ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯವೆಂಬುದು ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಚಾರ. ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೀಲದ ಮಡಿವಂತಿಕೆಯು ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂಬ ವಿಚಾರ ಸಮಾಜ, ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಈ ಸಮಾಜ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅದು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಧಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಚಾರ ಸಂಕೋಲೆಯಾದಂತಿದೆ, ಆದರೆ ಗಂಡಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮಗಳು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಯಾಗದೆ ಉದಾರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ದಾಂಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗುವುದು ಹೆಣ್ಣಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.
ಹೀಗೆ ತ್ರಿವೇಣಿಯವರು ಶರಪಂಜರ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ನೆಲೆಯಿಂದ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಸಹ ಕಾವೇರಿಯ ನೆಪವಾಗಿ ಇಡೀ ಸಮಾಜ ಅಥವಾ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡ ಹಾಗೂ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಶರಪಂಜರ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಹೆಣ್ಣಿನ ಬಗೆಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಧನಾತ್ಮಕವೆಂದೂ, ಹೆಣ್ಣು ಋಣಾತ್ಮಕವೆಂದೂ ಗ್ರಹಿಸುವ ರೀತಿಯು ಅನೇಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಗಂಡು ಅವನದೇ ಆದ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಗಂಡಸುತನದ ಪೌರುಷ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸೃಜನಶೀಲ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಗಂಡಸರು ಭೋಗಿಸುವ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಚಿತ್ರಣಗಳು ರೂಪಿತವಾಗಿವೆ. ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಕಾವೇರಿಯಂಥ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದ ಹೆಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀ ವಿಮೋಚನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಬರವಣಿಗೆ ತುಡಿಯಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿದೆ.
ಆದರೆ ಶರಪಂಜರ ಕಾದಂಬರಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ನಾಯಕಿ ಅಚಾತುರ್ಯವಾಗಿ ಘಟಿಸಿದ ಘಟನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆಕೆಯ ಜೀವನ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದನ್ನು ಲೇಖಕಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ದೈಹಿಕ ಮಡಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪುರುಷ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಯಾಜಮಾನಿಕೆಯ ದರ್ಪವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಬದುಕಿನಿಂದ ದೂರವಿಡುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ತ್ರಿವೇಣಿಯವರು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನವು ದಿ. ಮಡಿಯಾಲ ನಾರಾಯಣಭಟ್ಟರ ಶಿಕ್ಷಣ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗೊಂದು ದಾರಿದೀಪ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಶೀಲ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಮೇಲಾಧಾರಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ತತ್ವವು ಇಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆಯೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೌದ್ಧಿಕ, ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಲೇಖಕರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಯೋಗ್ಯ, ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಶೀಲಸಂಪನ್ನ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಕೊರತೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನನ್ನು ಕೇವಲ ಪಾಠ ಬೋಧಕನಾಗಿ ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಶಿಲ್ಪಿ, ಜನಮನದ ರೂಪಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಜಾಗೃತಿಯ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಪ್ರಭಾವವು ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರೀತಿ, ಸಹಾನುಭೂತಿ, ಕ್ಷಮೆ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಯುತ ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅಧ್ಯಾಪಕರೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರ, ದೇಶಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ಈ ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಆಶಯ.

This article presents a secondary data-based comparative study of Corporate Social Responsibility (CSR) practices in India and two developed economies, the United States and Japan. Information is drawn from existing sources such as the Companies Act 2013, government notifications, corporate CSR and sustainability reports, and published research, without using any primary survey or fieldwork.
India is one of the few countries where CSR spending has been given a legal framework, requiring eligible companies to allocate at least 2% of their average net profits to specified social and environmental activities. As a result, CSR initiatives in India largely focus on education, health, rural development, livelihood generation, and environmental protection, often implemented through NGOs, foundations, and public–private partnerships.
In contrast, CSR in the United States and Japan is not driven by a mandatory spending percentage. In the US, CSR and ESG (Environmental, Social, and Governance) practices are shaped mainly by investor expectations, market pressure, and global reporting standards. Key priorities include climate action, sustainability, diversity and inclusion, and ethical supply chains. In Japan, CSR is rooted strongly in culture and corporate philosophy, with emphasis on product quality and safety, employee welfare, community harmony, environmental conservation, and disaster preparedness.
The study uses tables and conceptual diagrams to summarize the legal nature, drivers, focus areas, reporting styles, and stakeholder orientation of CSR in the three countries. The analysis shows that, although the legal and cultural approaches differ, all three systems recognize the responsibility of business towards society and the environment. The paper concludes that India’s law-based CSR model has widened corporate participation in development, but there is a need to strengthen impact assessment, transparency, and long-term integration of CSR with business strategy, drawing lessons from the more mature ESG and ethics-driven frameworks of the US and Japan.

This study was designed to study the level of Emotional Intelligence of Secondary School Science Teachers. Sample of 610 Science teachers were selected from 360 schools of Mandya district in Karnataka. Descriptive statistics, t-test, one way ANOVA and TUKEY’s HSD post hoc procedures were used for statistical analysis. This study reflects that 15.08% of Secondary School Science Teachers showed high Emotional Intelligence. 66.88% of Secondary School Science Teachers showed medium Emotional Intelligence and 18.3% of Science teachers of Secondary School showed low Emotional Intelligence. There exists no significant difference between Male and Female as well as Physical Science and Biological Science teachers with respect to their Emotional Intelligence. It was found that there was significant difference between the Junior and Senior Science teachers of Secondary Schools with respect to Emotional Intelligence. This study also revealed that there was no significant difference between Private aided, Private unaided and Government Science Teachers of Secondary Schools with respect to their Emotional Intelligence. Science Teachers of Private aided Secondary Schools differed significantly from Science Teachers of Private aided and Government Secondary Schools with respect to their Emotional Intelligence.