भागवतमहापुराणे जीवन मौल्यानि

Abstract

पुरा भवमिति ।  पुरा + “ सायंचिरंप्राह्णेप्रगेऽव्ययेभ्यष्ट्युट्युलौ तुट् च ।”  ४ ।  ३ । २३ ।  इति ट्युः ।  “ पूर्ब्बकालैकसर्व्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन । “  २ ।  १ ।  ४९ ।  इति निपातनात् तुडभावः ।  यद्वा    “ पुराणप्रोक्तेषु ब्राह्मणकल्पेषु । “  ४ ।  ३ ।  १०५ ।  इति निपातितः ।  यद्वा    पुरा नीयते इति ।  नी + ड । णत्वञ्च ।)  व्यासादिमुनिप्रणीतवेदार्थवर्णितपञ्चलक्षणान्वितशास्त्रम् ।
भारतीयसंस्कृतेः सभ्यतायाः च अवबोधनाय पुराणानां नितरां महत्त्वमस्ति ।
तत्र च अनैतिहासिक्यः कथाः, विष्णुदशावतारवर्णनानि, देवपूजाविधयः, पर्व-व्रतनियमाश्चेति विशेषतः मौल्यानां विषये अपि विचाराः उपलभ्यन्ते। वेदप्रामाण्येन पुराणप्रामाण्यं खलु प्रख्यायते। पुराणसंख्या-विषये मतभेदो नास्ति, सर्ववादिसिद्धं तेषां अष्टादशत्वम्। कस्यापि मानवसमाजस्य इतिहासः तावन्न पूर्णो मन्यते, यावत्तस्य सृष्टेः प्रारम्भकालतः इतिहासो न प्रस्तूयते। पाश्चात्त्यशिक्षाप्रभाविता विद्वांसो नैतदनुमोदयन्ति स्म, अत एव ते पुराणानि सत्यानि न स्वीकुर्वन्ति स्म, परं सम्प्रति दृष्टिकोणपरिवर्तनं जातम्। सुसंस्कृतया दृष्ट्या भारतीयमितिहासं जिज्ञासमानानां कृते पुराणानि निधय इव।