ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಗಳೆ

Abstract

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಪನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಹರಿಹರನ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡ 'ರಗಳೆ' ಛಂದೋಬಂಧವು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ನಾಗವರ್ಮನ ಛಂದೋಂಬುಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಉತ್ಸಾಹ, ಮಂದಾನಿಲ ಮತ್ತು ಲಲಿತ ರಗಳೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಶಾಸನ ಕವಿಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಕ್ರಿ.ಶ. 1055 ರಿಂದ 1177ರ ನಡುವಿನ ಐದು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಲಲಿತ ರಗಳೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಗಳಿ, ಕುರುಗೋಡು ಮತ್ತು ಕೊಪ್ಪಳದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮುನಿಗಳು, ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವೀರರ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಲು ರಗಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ತೋಮರ ರಗಳೆ ಅಥವಾ ಲಲಿತ ರಗಳೆಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಪದ್ಯಬಂಧವು ಪಂಚಮಾತ್ರಾ ಗಣಗಳ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದು ಹರಿಹರನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.