ग्रामीण, दलित, स्त्रीवादी, आदिवासी, मुस्लिम आदी साहित्य प्रवाहातील संस्कृती दर्शन

Abstract

प्रस्तुत लेख १९६० नंतरच्या मराठी साहित्यातील विविध प्रवाहांचा आणि त्यातून घडणाऱ्या संस्कृती दर्शनाचा आढावा घेतो. साहित्य हे केवळ भाषिक आविष्कार नसून समाज आणि संस्कृतीचे प्रतिबिंब असते, हे लेखिकेने स्पष्ट केले आहे. यात प्रामुख्याने ग्रामीण, दलित, स्त्रीवादी आणि आदिवासी साहित्य प्रवाहांचा अभ्यास करण्यात आला आहे. महात्मा फुले, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणि विविध समाजसुधारकांच्या विचारांतून या प्रवाहांची निर्मिती कशी झाली, याचे विश्लेषण यात आढळते. गावगाडा, उपेक्षितांच्या वेदना, स्त्रियांचे संघर्ष आणि आदिवासींची मौखिक परंपरा यांतील वास्तववादी चित्रण साहित्याने कसे टिपले आहे, यावर लेख प्रकाश टाकतो. अंतिमतः, हे साहित्य प्रवाह मानवी संस्कृतीचे संवर्धन आणि संक्रमण करण्याचे महत्त्वाचे साधन ठरले आहेत.