मराठी साहित्य आणि आधुनिक तंत्रज्ञान - आशालता नारायण खोत, (ಅಕ್ಷರಸೂರ್ಯ (AKSHARASURYA), 2025)
साहित्य आणि संस्कृती यांचा परस्परांशी जवळचा संबंध दिसून येतो. सांस्कृतिक संदर्भातून साहित्य निर्माण होत असते. त्यामुळे साहित्य आणि संस्कृती यांचे दुहेरी नाते दिसून येते. भोवतालचे जग, अनुभव साहित्यिक आपल्या लेखणीतून मांडत असतो. समाजातील प्रथा, रूढी, परंपरा, रितीरिवाज या सर्व घटकांचा समावेश संस्कृतीमध्ये होत असतो. हे सर्व सांस्कृतिक संदर्भ साहित्यातून व्यक्त होत असतात. म्हणूनच संस्कृती ही साहित्याची सामग्री मानली जाते. तर भाषा हे संस्कृतीचे वाहन मानले जाते. मराठी साहित्य आणि आधुनिक तंत्रज्ञान यांचा मिलाफ साहित्य निर्मिती, प्रसार आणि वाचकांशी जोडणी यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये होत आहे. तंत्रज्ञानामुळे साहित्यक्षेत्रात मदत झालेली दिसून येते. ऑनलाईन पुस्तकांची उपलब्धता, डिजिटल वाचनालये, सोशल मिडीयावरील साहित्य प्रसार शक्य झाला आहे. तंत्रज्ञानाच्या मदतीने नवीन साहित्य जसे की डिजिटल कथा तयार होत आहेत.प्रसारमाध्यमांच्याद्वारे विविध भाषांतील मजकूर भाषांतरित होऊन वाचक, श्रोत्यांपर्यंत पोहोचत असतो.भाषा, साहित्य, संस्कृती आणि अनुवादात माहिती तंत्रज्ञानाचा वापर मोठ्या प्रमाणात होताना दिसून येतो.माहिती तंत्रज्ञान म्हणजे योग्य अशी माहिती इंटरनेटच्या माध्यमाने सर्वत्र पोहोचविणे होय. मानवाने आपल्या अभिव्यक्तीसाठी भाषेमागचे तंत्रज्ञान सतत विकसित केले आहे. आजपर्यंत आपल्या मराठीचा विकास होत आलेला आहे. तंत्रज्ञानाने तर भाषा अधिकाधिक तीव्र गतीने बदलत जाते. परंतु आज माहितीचे आदानप्रदान करण्यासाठी विविध आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर टाळणे शक्य होत नाही. त्यामुळे तंत्रज्ञानाचा व त्याबरोबर बदलत्या भाषेचा स्वीकार आपल्याला करावाच लागतो. संगणक, मोबाईल, इंटरनेट यासारख्या माहिती तंत्रज्ञानाच्या माध्यमांमध्ये इंग्रजीचा वापर मोठया प्रमाणात दिसून येतो. त्यामुळे आपल्या मराठी भाषेतही इंग्रजी शब्दांचा वापर रोजच्या व्यवहारात होताना दिसतो. उदा. ‘तू मला लगेच SMSकर’, ‘मी तुला email पाठवतो’ इ. यासारखे अनेक इंग्रजी शब्द हे मराठी भाषेत सर्रास वापरले जातात. म्हणजेच तंत्रज्ञानाच्या वापराबरोबरच मराठी भाषाही बदलत गेली हे आपल्याला मान्य करावे लागते. तसेच काही कर्मवाचक इंग्रजी शब्द मराठी क्रियापदांबरोबर वाक्यात सहजपणे वापरले जातात. उदा. ‘सिरियल लागली का?’, ‘पीडीएफ करून पाठव’ या वाक्यांमध्ये कर्मवाचक शब्द हे इंग्रजी आहेत पण मराठी वाक्यांत ते सहजतेने वापरले जातात. त्यामुळे माहिती तंत्रज्ञानाची माध्यमे वाढत गेली आणि त्यातून अनेक नवीन शब्दांची भर आपल्या भाषेत पडत गेली.
Keywords: मराठी साहित्य; माहिती तंत्रज्ञान; डिजिटल प्रकाशन; सोशल मीडिया; भाषा विकास