ಬೆಳ್ವಲನಾಡಿನ ಶಾಸನೋಕ್ತವಾಗಿದ್ದು ನಶಿಸಿರುವ ಬಸದಿಗಳು - ಶರಣಪ್ಪ ಬಸಪ್ಪ ಜಗ್ಗಲ, (ಅಕ್ಷರಸೂರ್ಯ (AKSHARASURYA), 2023)
ಬೆಳ್ವಲನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೈನ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯು ರಾಜರು, ಸಾಮಂತರು, ಸ್ತ್ರೀಯರು, ದಂಡನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯರ ಕೊಡುಗೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಐವತ್ನಾಲ್ಕು ಬಸದಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನೋಕ್ತವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡರೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವ ಬಸದಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹೂಲಿಯ ಶಾಂತಿನಾಥ ಬಸದಿ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯ ಚೇದಿ, ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಪದ್ಮಾವತಿ ಬಸದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಬಸದಿಗಳು ಕೇವಲ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಈ ನಾಶವಾದ ಬಸದಿಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃರು, ಕಾಲಮಾನ, ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ದಾನ-ದತ್ತಿಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಶಾಸನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಧರ್ಮೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗಿಂತ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಾಶವಾಗಿವೆ.
Keywords: ಬೆಳ್ವಲನಾಡು; ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು; ಶಾಸನಗಳು; ವಾಸ್ತುಕಲೆ; ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ