ಬೆಳಗಾವಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿ - ಎಂ.ಎಸ್. ಮಠಪತಿ (ಅಕ್ಷರಸೂರ್ಯ (AKSHARASURYA), 2025)
1873ರಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಪುಲೆಯವರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸತ್ಯಶೋಧಕ ಸಮಾಜ ಚಳುವಳಿಯು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಹಾಗೂ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಂದ ಅದು ಇಡೀ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತು. ಈ ಚಳುವಳಿಯು ಧಾರವಾಡ, ಬಿಜಾಪುರ ಹಾಗೂ ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರೂಪ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿ ಆಗಿರದೆ ಅದು ಶೇಡಜಿಗಳ ಅಂದರೆ ‘ಬನಿಯಾ’ ಅಥವಾ ‘ಲೇವಾದೇವಿದಾರ’ರ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಬೆಳಗಾವಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಚಳುವಳಿಯು ಆರಂಭಗೊಂಡ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡವು, ಇವುಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಇದರಿಂದ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡವು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು.