ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ (ಸಾರಸ್ವತ) ಭಾಷಾ ಬಾಂಧವ್ಯ - ಲತಾ ಶೆಣೈ; ಪ್ರವೀಣ ಪದ್ಯಾಣ (ಅಕ್ಷರಸೂರ್ಯ (AKSHARASURYA), 2026)
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವು ಕಾರವಾರದಿಂದ ಕಾಸರಗೋಡಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ‘ಕೆನರಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾಷಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ತುಳು, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ, ಮಲಯಾಳಂ, ಉರ್ದು, ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡದ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಲಿಪಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರಾವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸ, ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ ಉದ್ಭವ–ವಿಕಾಸ, ಉಪಭಾಷೆಗಳು, ಶಾಸನಾಧಾರಗಳು, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೊಂಕಣಿ–ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮಾನ್ಯತೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ–ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಳಿವು–ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷಿಕರ ನಡುವೆ ಬೆಳೆದ ಸಹಜ ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಿಕ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.